Enerji Günlüğü - 16. Türkiye Enerji Zirvesi’nde küresel enerji krizinin faturasını ve Türkiye’nin yeni yol haritasını açıklayan Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar, Avrupa’da 1000 dolara dayanan doğal gazın Türkiye’de sanayiciye 370 dolardan, konutlara ise 220 dolardan verildiğini belirtti. Son 5 yılda enerjiye 75 milyar dolarlık destek sağladıklarını vurgulayan Bayraktar, yeni dönemde sanayide ihracat ve istihdam odaklı seçici destek modeline geçileceğinin sinyalini verdi.
Orta Doğu’da 28 Şubat’ta yeniden patlak veren İran-ABD çatışmaları ve Hürmüz ile Babülmendep boğazlarındaki tıkanıklık, küresel enerji piyasalarını 1973 ve 1979 krizlerinden daha ağır bir tabloyla karşı karşıya bıraktı. 16. Türkiye Enerji Zirvesi’nin özel oturumunda Sertaç Komsuoğlu’nun sorularını yanıtlayan Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar; elektrik ve doğal gaz fiyatlamalarından sanayicinin rekabet gücüne, 5 Kasım’da açıklanacak "Milli Enerji 2040 Vizyonu"ndan Antalya’daki COP31 hedeflerine kadar kritik açıklamalarda bulundu.
AVRUPA'DA 1000 DOLAR, BİZDE 370 DOLAR
Küresel çatışma ortamı nedeniyle Hürmüz Boğazı’ndan LNG ve petrol geçişlerinin durma noktasına geldiğini, günlük tanker maliyetlerinin 20-30 bin dolardan 1 milyon doların üzerine fırladığını belirten Bakan Bayraktar, bu maliyet şokuna rağmen iç piyasayı güçlü sübvansiyonlarla koruduklarını ifade etti.
Sanayicilerin enerji maliyetleri konusundaki endişelerine yanıt veren Bayraktar, Türkiye'nin uyguladığı fiyat kalkanını rakamlarla ortaya koydu:
- 75 Milyar Dolarlık Destek: 2021-2026 yılları arasında kamu, elektrik ve doğal gazda toplam 74,9 milyar dolarlıkmaliyeti kendi üzerine aldı. Yeni bütçede ise hane halkı için 600 milyar TL’nin üzerinde enerji desteği ayrıldı; ayrıca Şubat krizinden bu yana akaryakıtta eşel mobil sistemiyle 250 milyar TL’ye yakın vergiden feragat edildi.
- Sanayide Rekabetçi Tarife: Avrupa’da (TTF) doğal gaz fiyatlarının bin metreküp başına 1000 dolara dayandığına dikkat çeken Bayraktar, "Bizim evlerimizde kullandığımız doğal gaz 220 dolar seviyelerinde dönüyor. Sanayide ise doğal gaz fiyatlarımız şu anda 370 dolarlar civarında. Yani sanayicimize de çok ciddi destek oluyoruz" dedi.
- İhracat ve İstihdam Odaklı Yeni Dönem: Artan küresel maliyetler karşısında BOTAŞ ve kamu üzerinden sağlanan sübvansiyonların devam ettiğini belirten Bayraktar, bundan sonraki süreçte desteklerin verimliliğine odaklanacaklarını vurguladı. Sanayide özellikle ihracata ve istihdama doğrudan katkı sağlayan sektörlerindoğru mekanizmalarla destekleneceğini, konutlarda ise il ortalamasının yüzde 75 üzerinde tüketim yapan yüksek gelir grubunun destek kapsamı dışına çıkarıldığı modeli sürdüreceklerini belirtti.
- Sanayiciye "Talep Tarafı Katılımı" Çağrısı: Bahar aylarında gün içi elektrik fiyatlarının sıfıra, hatta negatif seviyelere yaklaşabildiğini hatırlatan Bayraktar, sanayicilerin "talep tarafı katılımı" mekanizmasına daha yoğun dahil olarak birkaç bin megavatlık esneklik yaratması gerektiğini ifade etti.
YENİ ENERJİ MİMARİSİ VE 'MİLLİ ENERJİ 2040' VİZYONU
Bakan Bayraktar, 5 Kasım’da Dolmabahçe’de kamuoyuna ilan edilecek olan "Milli Enerji 2040 Vizyonu"nun (Yeni Enerji Mimarisi) şifrelerini de ilk kez paylaştı. 2053 karbon nötr hedefine giden yolda 2040 yılını "ara istasyon" olarak tanımlayan Bayraktar, yeni mimarinin sadece elektrikten ibaret olmayacağını; petrol, doğal gaz ve hızla büyüyen yapay zeka ile veri merkezlerinin devasa enerji ihtiyacını kapsayacağını söyledi.
Yeni enerji mimarisinin kalbinde "tam elektrifikasyon" yer alacak. Binalardan tarıma, sanayiden ulaşıma kadar ekonominin tüm çarklarının elektrikleşeceği bu süreçte; güçlü ve dijitalleşmiş bir iletim şebekesi, enerji depolama sistemleri ve Togg öncülüğünde elektrikli mobilite dönüşümü ana sütunları oluşturacak. Petrolün varil fiyatının 115 doları aşması ve doğal gazın petrol eşdeğerinin 170-180 dolarlara ulaşması, Türkiye için elektrikli ulaşıma geçişi bir tercihten çıkarıp zorunluluk haline getiriyor.
ENERJİ ÇEŞİTLİLİĞİ, NÜKLEER TAKVİM VE KÖMÜRDE 'ADİL GEÇİŞ'
Türkiye’nin Şubat ayından bu yana yaşanan modern zamanların en büyük enerji krizinde tedarik sorunu yaşamamasını "kaynak çeşitlendirme" stratejisine bağlayan Bayraktar, enerjideki diğer kritik başlıkları şöyle özetledi:
Doğal Gaz ve Petrol Hamlesi: Gazlaştırma (LNG) kapasitesini 5 katına çıkaran ve BOTAŞ aracılığıyla 13 farklı ülkeden gaz tedarik eden Türkiye, Avrupa’nın 2027’de devreye girecek Rus gazı yasağı öncesinde Avrupa ülkelerinden "Türk gazını alalım" teklifleri alıyor. Gabar’da 85 bin varile ulaşan üretimi 2027'de 100 bin varilin üzerine çıkarmayı hedefleyen Türkiye Petrolleri; BP, ConocoPhillips, Shell, Exxon ve Chevron gibi devlerle yaptığı anlaşmalar ve Kerkük, Libya, Somali, Pakistan ve Suriye hamleleriyle günlük üretimini 300 bin varilden 1 milyon varile taşımayı planlıyor.
- Akkuyu’da Fiziki Başlangıç: 2050’ye kadar 20 bin MW nükleer kapasite (Akkuyu, Sinop, Trakya ve Küçük Modüler Reaktörler - SMR) hedefleyen Türkiye, Akkuyu Nükleer Güç Santrali’nde 1000’in üzerindeki güvenlik testinin sonuna geldi. Birkaç hafta içinde fiziki başlangıcın (start-up) yapılması ve 2027 itibarıyla Akkuyu elektriğinin şebekeye verilmesi hedefleniyor.
- Kömürde İstihdam Dengesi: Türkiye'nin halen elektriğinin üçte birini kömürden ürettiğini hatırlatan Bayraktar, baz yük ve arz güvenliği için kömürün devam edeceğini, yerli kömür mekanizmasının 2029'a kadar sürdüğünü belirtti. Soma, Zonguldak ve Kütahya gibi havzalarda yüz binlerce kişinin geçim kaynağı olan kömür sektöründe, madencileri mağdur etmeyen "adil bir dönüşüm" planlanıyor.
COP31’DEN DÜNYAYA "YÜZDE 35 ELEKTRİFİKASYON" ÖNERİSİ
Antalya’da düzenlenecek COP31 İklim Zirvesi’nin savaşlar ve enerjiye erişim krizleri gölgesinde tarihin en zorlu zirvelerinden biri olacağını belirten Bayraktar, Türkiye’nin zirvede "Konuşmadan Aksiyona Geçelim" mottosuyla yer alacağını açıkladı. Türkiye, COP31’in en önemli çıktısı olarak küresel çapta "2035 yılına kadar yüzde 35 elektrifikasyon" hedefini dünyaya önerecek. Ayrıca temiz pişirme (Clean Cooking), sosyal boyut ve Emine Erdoğan’ın öncülüğündeki Sıfır Atık ile döngüsel ekonomi inisiyatifleri zirvenin ana gündem maddeleri olacak.
Mehmet DAYIOĞLU - ENERJİ GÜNLÜĞÜ