Enerji Günlüğü - Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliğinde kapsamlı değişiklikler yaptı. 5 Mart 2026 tarihli ve 33187 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 29 maddelik düzenleme, karar türlerinin yeniden tanımlanmasından süre hesaplamalarına, enerji yatırımı eşiklerinden halk katılımı prosedürlerine dek geniş bir alanda yeni çerçeve çiziyor.
"ÇED GEREKLİ DEĞİLDİR" KARARI TARİHE KARIŞTI
Değişikliğin en çarpıcı kalemi, yönetmeliğin çeşitli maddelerinde yer alan 'Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir' ibaresinin tümüyle yürürlükten kaldırılması. Bu kararın ortadan kalkmasıyla birlikte Bakanlık, yönetmelik kapsamındaki projeler için artık yalnızca üç tür karar verebilecek: 'ÇED Olumlu', 'ÇED Olumsuz' ve 'ÇED Raporu Hazırlanmalıdır'. Söz konusu düzenleme, daha önce bazı projelerin çevresel inceleme sürecinin dışında tutulmasına olanak tanıyan bir mekanizmayı fiilen devre dışı bırakıyor.
Yönetmeliğin 5. maddesinde yapılan değişiklikle yetkinin sınırları da netleştirildi. Buna göre ÇED kararı verme yetkisi Bakanlığa ait olmakla birlikte, Ek-2 listesindeki projeler söz konusu olduğunda Bakanlık gerekli gördüğü hallerde bu yetkisini, sınırlarını belirleyerek il müdürlüklerine devredebilecek.
ENERJİ YATIRIMLARINDA YENİ EŞİKLER
Değişikliğin enerji sektörünü doğrudan ilgilendiren boyutu, Ek-1 ve Ek-2 listelerinde yapılan güncellemeler. Ek-2 listesinin 57. maddesinde köklü bir değişikliğe gidilerek rüzgar enerji santralleri için eşik sıfırlandı: 'Bir adet türbin ve üzeri rüzgar enerji santralleri' artık çevresel etkileri ön inceleme ve değerlendirmeye tabi projeler kapsamında yer alıyor. Bir başka deyişle, tek bir türbinden oluşan en küçük rüzgar santralinden itibaren her proje ÇED sürecine tabi tutulacak.
Güneş enerji santrallerinde ise hem Ek-1 hem de Ek-2 listelerinde değişikliğe gidildi. Ek-1'e göre, proje alanı 25 hektar ve üzerinde olan arazi güneş enerji santralleri ile proje alanı 2 hektar ve üzerinde olan yüzer güneş enerji santralleri tam ÇED sürecine tabi olacak (çatı ve cephe sistemleri hariç). Ek-2 kapsamındaki ön inceleme eşiği ise arazi tipi santraller için 7,5 hektarın üzeri, yüzer tipler için 2 hektara kadar olarak belirlendi. Bu düzenleme, özellikle tarım ve orman alanlarında giderek yaygınlaşan güneş enerji yatırımlarının çevresel denetimini sıkılaştırıyor.
TAKVİM GÜNÜ ESASINA GEÇİŞ
Yönetmelikte süre hesaplamalarına ilişkin sistematik bir değişiklik de göze çarpıyor. Daha önce 'ay' ya da 'yıl' cinsinden ifade edilen süreler, takvim günü birimiyle yeniden tanımlandı. Halkın katılımı toplantısına ilişkin 8. maddede 'bir ay' ibaresi '30 takvim günü'ne dönüştürüldü. ÇED raporu hazırlık süreçlerinde yeterlik belgeli kurum ve kuruluşların kullanabileceği toplam süreler bu kapsamda net biçimde belirlendi.
ÇED raporu için özel format hazırlama süresi, komisyon üyelerine bildirilen son görüş tarihinden itibaren 30 takvim günüyle sınırlandırıldı. Özel format bedeli aynı süre içinde yatırılmazsa ÇED süreci sonlandırılacak. Bedelin sisteme yüklenmesinin ardından Bakanlık, 7 iş günü içinde özel formatı verecek. Yeterlik belgeli kurum ve kuruluşlar ise özel format tarihinden itibaren bir yıl içinde ÇED raporunu Bakanlığa sunmakla yükümlü. Talep halinde bir defaya mahsus en fazla 180 takvim günlük ek süre tanınabilecek.
HALKIN KATILIMINA YENİ KURALLAR
Halkın katılımı toplantılarına yönelik prosedürler de köklü biçimde yenilendi. Toplantılar artık Bakanlık ve il müdürlüğü internet sayfalarında ilan edilecek; projeden en fazla etkilenmesi öngörülen bölgelerde askıda ilan ya da anons yoluyla da duyuru yapılacak. Proje sahibi ya da yetkili temsilcisinin toplantıya katılmaması durumunda toplantı bir defaya mahsus ertelenecek. Yeni tarihte de katılım gerçekleşmezse ÇED süreci sonlandırılacak.
Aynı kural, Bakanlıkça yeterlik verilmiş kurum ve kuruluşların hazır bulunmaması halinde de geçerli. Değişiklikle bu toplantıların elektronik ortamda video konferans gibi yöntemlerle de düzenlenebileceği hükme bağlandı.
PROJE İLERLEME RAPORU ZORUNLU HALE GELİYOR
Yönetmeliğe eklenen yeni tanımlar arasında 'proje ilerleme raporu' öne çıkıyor. ÇED raporu hazırlanarak 'ÇED Olumlu' kararı alınan projelerde, komisyonun belirlediği periyotlarda yatırımın inşaat dönemine ilişkin gelişmeleri içeren bu raporun hazırlanması artık zorunlu olacak. Bakanlık bu raporlarda belirtilen iş ve işlemlerin doğruluğunu denetleyecek.
Bunun yanı sıra 'muaf' kavramı da tanımlandı. Yönetmeliğe göre, niteliği, prosesi, türü veya üretim yöntemi itibarıyla Ek-1 ve Ek-2 listelerinde yer almakla birlikte yürürlükteki yönetmelik kapsamına girmeyen ya da kazanılmış hak sahibi olan projeler 'muaf' sayılacak.
BEŞ YIL İÇİNDE YATIRIMA BAŞLANMALI
'ÇED Olumlu' kararına zaman sınırlaması getirilmesi de değişikliğin dikkat çeken başlıklarından biri. Buna göre bu karar alınan projede mücbir sebep bulunmaksızın beş yıl içinde yatırıma başlanmaması halinde karar geçersiz sayılacak. Yatırıma başlanmamış projeler için proje sahibinin talebi ve Bakanlığın uygun görüşüyle de geçersizlik kararı verilebilecek. Geçersiz sayılan kararlar Bakanlık ve il müdürlüğü internet sayfalarında ilan edilecek.
MADEN, ULAŞIM VE GIDA TESİSLERİNDE DE DEĞİŞİKLİKLER
Ek-1 listesindeki değişiklikler enerji yatırımlarının çok ötesine geçiyor. Madencilik projeleri için 25 hektar ve üzeri açık işletmeler ile yılda 400 bin ton ve üzeri kırma, eleme, yıkama ve benzeri işlem yapan tesisler tam ÇED kapsamına alındı. Atık su arıtma tesisleri için eşik 50 bin metreküp/gün olarak belirlendi.
Ulaşım altyapısında da kapsamlı güncellemeler yapıldı. Demiryolu hatları ve havaalanları Ek-1'de yer almayı sürdürürken, erişme kontrolü uygulanan karayollarına 20 kilometre ve üzeri şerit eklenmesi ya da güzergah değiştirilmesi de bu listeye dahil edildi. Mevcut demiryolu güzergahı korunarak 70 kilometre ve üzeri hat sayısının çoğaltılması da Ek-1 kapsamına alındı.
Gıda üretim tesisleri konusunda da yeni düzenlemeler hayata geçirildi. Yılda 50 bin metreküp ve üzeri alkollü içecek üretimi, yılda 25 bin ton ve üzeri salça, ketçap, mayonez ve benzeri sos üretimi yapan tesisler, yılda 10 bin ton ve üzeri su ürünleri işleme tesisleri ile rendering tesisleri Ek-1 kapsamına alındı. Günde 100 ton ve üzeri çikolata ve kakaolu ürün üreten tesisler ile günde 100 ton ve üzeri hayvansal ürün işleyen tesisler de bu listede yerini aldı. Gemi söküm ve geri dönüşüm tesisleri de artık Ek-1 kapsamında.
DENETİM VE İZLEME SORUMLULUĞU GENİŞLEYECEK
'ÇED Olumlu' kararı verilen projelerde Bakanlık, nihai ÇED raporunda taahhüt edilen hususların yerine getirilip getirilmediğini izleyecek, kontrol edecek ve denetleyecek. Komisyon üyesi kurum ve kuruluşların da kendi mevzuatları kapsamında izin işlemleri ile izleme ve denetim faaliyetlerini sürdürme sorumluluğu bulunduğu vurgulandı. Taahhütlere aykırı işlem yapıldığının bildirilmesi halinde 2872 sayılı Çevre Kanunu'nun ilgili hükümlerine göre ayrıca işlem tesis edilecek.
Yönetmelik, 5 Mart 2026 tarihinde yayımlanmasıyla yürürlüğe girdi. Hükümlerin uygulanmasından Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı sorumlu tutuldu.