Enerji Günlüğü - Enerjide Dijitalleşme Derneği (EDİDER) tarafından hazırlanan “Elektrik Sektöründe Yapay Zekâ: Veri, Karar ve Değer Üretimi” başlıklı raporun İstanbul’da tanıtıldı. Rapor, İstanbul’da düzenlenen Dijital Enerji Forumu sırasında EDİDER Yönetim Kurulu Başkanı Elif Düşmez Tek ve Başkan Yardımcısı Mehmet Kocaoğlu tarafından paylaşıldı.
Enerji sektörünün her alanında yapay zekanın değer yaratma potansiyeline sahip olduğunu altını çizen Elif Düşmez Tek, elektrik sektöründeki etkisinin daha yüksek olacağını öngördüklerini, raporun da bu tema ekseninde şekillendiğini belirtti.
“TÜRETİCİLER” ÇAĞI, KARMAŞIK ŞEBEKE
Yenilenebilir enerjinin şebekeye entegrasyonu ve elektrifikasyonla birlikte daha fazla noktaya elektrik taşınması gerektiğine dikkat çeken Elif Düşmez Tek, hem üreten hem tüketen vasıflarını üzerinde barındıran “türeticilerin” yaygınlaşmasıyla birlikte enerjinin de, verinin de artık çift yönlü aktığını söyledi. Elektrik sektörünün bu dönüşümle daha karmaşık, dijital ve veri odaklı bir yapıya evrildiğini belirten Düşmez Tek, şöyle dedi:
“2000’li yılların başından bu yana liberalleşme ve özelleştirmeyle sektörde ciddi yatırımlar yapıldı, insan kaynağımız güçlendi ve işleyebileceğimiz önemli bir veri havuzu oluştu. Özellikle elektrik dağıtım şirketlerinin tamamladığı SCADA ve altyapı yatırımlarıyla uzun yıllardır biriken verimiz var. Şimdi teknoloji de hazır; özellikle üretken yapay zekanın erişilebilir hale gelmesi büyük bir fırsat.”
KAPASİTEYİ DAHA İYİ DEĞERLENDİRMEK
Türkiye’de elektrik talebinin 2015-2024 arasında 1.5 katına çıktığını ifade eden Elif Düşmez Tek, bu artışın devam edeceği öngörüsünü dile getirdi. EDİDER Başkanı, “Elektrifikasyon gelişmiş ülkelerde bile ana gündem maddesi haline geldi. Bu talebi yalnızca yeni santraller kurarak mı karşılayacağız, yoksa elimizdeki kapasiteyi yapay zeka ile daha etkin kullanabilir miyiz, bunu sorgulamamız gerekiyor” dedi.
İLAVE KAPASİTEYİ ŞEBEBEYE BAĞLAMAK
Türkiye’de son beş yılda yenilenebilir enerji kapasitesine 31 gigavatlık (GW) gilave yapıldığını hatırlatan Elif Düşmez Tek, önümüzdeki döneme ilişkin hedeflerin çok daha agresif olduğunu vurguladı. EDİDER Başkanı, gelecek ilave elektrik üretim kapasitesinin şebekeye entegrasyonunun ve verimliliğin en ucuz kaynak olarak yapay zekâ desteğiyle güçlendirilmesinin büyük önem taşıdığını vurguladı.
DEPOLAMA VE TALEP KATILIMI İLE ESNEKLİK
Elif Düşmez Tek, Türkiye’nin elektrikle kayıp-kaçakla mücadele konusunda 2013 yılındanm bu yana ciddi başarılar elde ettiğini, yapay zekâ ile bu alanda daha hassas noktalarda daha etkin sonuçlar alınabileceğini belirtti. Elif Düşmez Tek, yenilenebilir enerji ve elektrifikasyonla birlikte esneklik ihtiyacının da arttığını, 2035 itibarıyla 10 GW’lık bir esneklik ihtiyacı öngörüldüğünü, bunun depolama veya talep tarafı katılımıyla daha etkin yönetilebileceğini kaydetti.
DÜŞÜK MALİYET VE SÜRDÜRÜLEBİLİRLİKTEN DE ÖTE: YAPAY ZEKA
Başkan Elif Düşmez Tek’in verdiği bilgiye göre EDİDER, enerji sektörü oyuncularıyla yaklaşık 50 şirketin katıldığı bir anket çalışması yaptı. Anket sonucunda, şirketlerin yapay zekâ yatırımlarını büyük oranda artırdıklarının anlaşıldığını belirten Elif Düşmez Tek, “Şirketlerin yarısından fazlası maliyet azaltımını, yüzde 67’si sürdürülebilirliği, yüzde 71’i ise yapay zekayı stratejik öncelik olarak görüyor. Bu artık çok stratejik bir öncelik” ifadelerini kullandı.
YAPAY ZEKÂ ENERJİ BAĞIMSIZLIĞININ KRİTİK ARACI
Stratejilere dair de değerlendirmede bulunan Düşmez Tek, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı’nın stratejik hedeflerine hizmet etmenin çalışma açısından kritik olduğunu, enerjide dışa bağımlılığı azaltmanın, arz güvenliğini sağlamanın ve yerli teknoloji üretiminin en büyük öncelikleri arasında yer aldığını söyledi. Enerji bağımsızlığının artık hayati bir konu haline geldiğini vurgulayan Düşmez Tek, bu hedeflere ulaşmak için elektrifikasyonun artırılması, şebekenin dijitalleştirilmesi, esnekliğin sağlanması, siber dayanıklılığın güçlendirilmesi ve her alanda verimliliğin artırılması gerektiğini belirtti. Elif Düşmez Tek, yapay zekanın bu alanların tamamında kritik bir yol gösterici araç olarak öne çıktığını kaydetti.
“ULUSAL ENERJİ VERİ ALANI” OLUŞTURULMALI
Veri, teknoloji ve insan kaynağının sektörün temel kaynakları olduğunu ancak önemli eksiklerin de bulunduğunu belirten Elif Düşmez Tek, veri üretimi artsa da veri kalitesi, standardizasyonu ve paylaşımı konusunda kat edilmesi gereken daha uzun bir yol olduğunu vurguladı. Bu nedenle bir “Ulusal Enerji Veri Alanı” oluşturulması gerektiğini gördüklerini belirten Düşmez Tek, enerji şirketlerinin temel teknolojik yatırımları yapmış olmasına karşın bunların entegrasyon seviyesinin henüz yeterli olmadığını, yapay zekanın ihtiyaç duyduğu birlikte çalışabilirlik için teknik standartlar ve ortak mimarinin şart olduğunu da vurguladı.
BAKANLIKTAN OLUMLU GERİ DÖNÜŞ ALDIK
Rapor kapsamında 6 ana başlık altında toplam 28 somut inisiyatif belirlediklerini açıklayan Düşmez Tek, bu inisiyatifleri kısa, orta ve uzun vadeye dengeli şekilde dağıttıklarını söyledi. Raporda yer alan tüm inisiyatiflerin eşit seviyede göründüğünü ancak ideal bir tabloyu beklemek yerine hayata geçirilebilir projelerden başlamak istediklerini belirten Düşmez Tek, “Bir problem, örneğin esneklik, etrafında toplanıp onun mevzuatını ve standardizasyonunu bu süreçte geliştirmek daha anlamlı. Raporu hazırlarken TENMAK ve Enerji Bakanlığı ile görüştük, çok olumlu geri dönüşler aldık. Bundan sonra inisiyatiflerin hayata geçmesi için paydaşlarımızın geri bildirimleri bizim için çok değerli” dedi.
BEŞ TEMEL EKSEN BELİRLENDİ
Raporun hazırlanış sürecini aktaran EDİDER Başkan Yardımcısı Mehmet Kocaoğlu, paylaşılan metnin yalnızca teorik bir çalışma olmadığını, üyelerinin saha tecrübelerini, teknoloji geliştiricilerinin önerilerini ve kamu politikalarını ortak bir bakış açısıyla ele aldığını söyledi.
Çalışmanın yönteminden bahseden Kocaoğlu, dağınık bir konuyu açıkta bir şey bırakmadan ele almak istediklerini belirtti. Politika ve strateji analizinde Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, Cumhurbaşkanlığı politika belgeleri ve Ulusal Yapay Zeka Stratejisi ile uyumu analiz ettiklerini anlatan Kocaoğlu, “Bu doğrultuda beş eksen belirledik. Bunlar; ‘Kurumsal Olgunluk, İş İhtiyaçları, Teknoloji ve Platformlar, Fırsat Alanları ile Dünya Örnekleri’ başlıklarından oluşmakta. Sadece fikir üretmedik, uygulanabilir bir strateji ve yol haritası koymaya çalıştık” ifadelerini kullandı.
ÖNCELİKLİ İNİSİYATİF: DİJİTAL ŞEBEKE SİMÜLASYON LABORATUVARI
Stratejiyi kurgularken beş ana eksene odaklandıklarını belirten Kocaoğlu, bunları dijital altyapı, siber güvenlik, kapasite geliştirme, Ar-Ge ve fonlama ile mevzuat ve etik olarak sıraladı. Kocaoğlu, bu beş eksenin aslında bir ulusal dönüşüm stratejisi ortaya koyduğunu, stratejinin ise somut inisiyatiflerle anlam kazandığını vurguladı.
İnisiyatifler arasında en öncelikli olanın “Dijital Şebeke Simülasyon Uygulama Laboratuvarı” olduğunu belirten Kocaoğlu, bunu fiziksel bir tesis değil, sektörün ortak inovasyon platformu olarak tasarladıklarını kaydetti. Kocaoğlu, konuşmasını şöyle tamamladı:
“SCADA, akıllı sayaç, meteorolojik veriler ve dijital ikizlerin birleştiği; elektrikli araç penetrasyonu veya yeni depolama sistemlerinin etkilerinin test edilebileceği bir altyapıdan bahsediyoruz. Gerçek sisteme dokunmadan dijital ortamda denemeler yaparak riskleri azaltıp yatırım kararlarını hızlandırabiliriz. Hedefimiz, Türkiye’yi yapay zekayı enerji sistemlerine uygulayan örnek bir ülke haline getirmek.”
Erdem Duru - Enerji Günlüğü / İSTANBUL
#EDİDER #ElifDüşmezTek #MehmetKocaoğlu #DijitalEnerjiForumu #elektrik #YapayZeka #EnerjiVerimliliği #YenilebilirEnerji