Enerji Günlüğü - Elektrik Dağıtım Hizmetleri Derneği (ELDER) Yönetim Kurulu Başkanı Barış Erdeniz, EPDK ile birlikte düzenlenen I. İnovasyon, Yaygınlaştırma ve Girişimci Günleri’nde dağıtım sektörünün yatırım ihtiyacını açıkladı. Erdeniz’e göre sektör önümüzdeki 5 yılda planlı onarım, bakım ve yatırımlarla yaklaşık 22 milyar dolar yatırımı hedefliyor. Önümüzdeki 10 yılda dağıtım altyapısında en az 50 milyar dolarlık yatırım ihtiyacı öngörülüyor. Sektör, son 5 yılda 11,2 milyar dolar yatırım gerçekleştirdi.
TALEPTE YÜZDE 41 ARTIŞ BEKLENİYOR
Erdeniz, Türkiye’nin elektrik tüketiminin 2025'te yaklaşık 361 teravatsaata ulaştığını, 2035'te 510 teravatsaate ulaşmasının beklendiğini söyledi. Bu rakam 10 yılda yaklaşık yüzde 41'lik talep artışına karşılık geliyor. Değişen yalnızca miktar değil, tüketimin yapısı da dönüşüyor.
Erdeniz’e göre enerji dönüşümünün ilk amacı fosil kaynaklar yerine daha temiz kaynaklarla elektrik üretmekti. Bugün tablo petrol çağından elektrik çağına geçişe dönüştü. Ulaşımdan sanayiye, ısınma ve soğutmadan veri merkezlerine kadar elektrikleşme hızlanıyor. Yapay zekâ kaynaklı veri merkezlerinin elektrik tüketimi de artıyor. Erdeniz, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı’nın 2035 hedeflerinin sektöre uzun vadeli yol haritası sunduğunu belirtti.
Evlerde klima, ısı pompası ve elektrikli araç şarjı devreye giriyor. Çatıdaki güneş paneli ve bodrumdaki batarya, vatandaşı aynı anda tüketici, üretici ve depolayıcı konumuna getiriyor. Erdeniz, elektrikli araçların akşam saatlerinde aynı anda şarja takılmasının aynı sokakta ani ve yüksek güç talebi doğurduğunu, öğle saatlerinde çatı panellerinin fazla üretimi şebekeye verdiğini anlattı. Bir gün içinde enerji akışı yön değiştiriyor. Erdeniz, böyle bir şebekenin geçmişin işletme alışkanlıklarıyla yönetilemeyeceğini belirtti.
DAĞITIM 2.0 DÖNÜŞÜMÜ
ELDER’in Dağıtım 2.0 adını verdiği dönüşüm, şebekeyi elektriği yalnızca taşıyan yapıdan çıkarıp üretimi ve tüketimi anlık izleyen, çift yönlü enerji akışına uyum sağlayan ve veriyi işletme kararına dönüştüren akıllı, esnek ve dayanıklı bir platforma taşımayı hedefliyor. Erdeniz, yalnızca yeni hat ve trafo yatırımının yetmediğini, mevcut altyapıdan daha yüksek verim alınması, varlıkların daha akıllı yönetilmesi ve her kararın teknik analize dayandırılması gerektiğini söyledi. Yatırımın miktarı kadar niteliğini ve her yatırımın oluşturduğu faydayı öne çıkardı.
ÖZELLEŞTİRMEDEN BU YANA 20 MİLYAR DOLAR YATIRIM
Erdeniz, 81 ilde faaliyet gösteren 21 dağıtım şirketinin 1,6 milyon kilometreyi aşan dağıtım hattı ve 573 binin üzerinde trafo işlettiğini, 52 milyon tüketiciye 7/24 elektrik arzı sağladığını aktardı. Özelleştirme sonrasındaki 12 yılda sektör yaklaşık 20 milyar dolar yatırım gerçekleştirdi. 13 milyar dolarlık özelleştirme bedeliyle birlikte Türkiye ekonomisine toplam katkı 33 milyar dolara ulaştı.
Bu yatırımla dağıtım hattı uzunluğu ve trafo sayısı yüzde 67 arttı. Sektör aynı dönemde 16 milyon abonenin yeni bağlantı talebini karşıladı, müşteri memnuniyetini yüzde 75 seviyesine çıkardı ve kayıp-kaçak oranını yüzde 18,5'ten yüzde 8,8'e indirdi. Erdeniz, kayıp-kaçaktaki düşüşün Türkiye ekonomisine her yıl yaklaşık 3 milyar dolar katkı sağladığını söyledi. Sektörün yalnızca 2025'teki yatırımı 2,5 milyar doları aştı.
AR-GE VE GİRİŞİM PROGRAMI
EPDK desteğiyle 2014'ten 2026'ya kadar elektrik alanında kabul edilen Ar-Ge projesi sayısı 619'a ulaştı. Projeler şebeke işletiminden malzeme teknolojilerine, izleme ve kontrolden iş sağlığı ve güvenliğine, yerli yazılımdan enerji verimliliğine uzanıyor. Ar-Ge projelerinin yaygınlaştırılmasına yönelik yatırım tutarı 2025'te 332 milyon liraya çıktı. ELDER, 21 dağıtım şirketinin deneyiminin ayrı birikimler olarak kalmamasını, sektörün ortak kazanımına dönüşmesini hedefliyor.
Enerjim Sensin Hızlandırma Programı kapsamında 2019'dan bu yana 280 girişim destek aldı. Girişimler 1 bin 400'den fazla istihdam oluşturdu, 40'ı uluslararası pazarlara açıldı. Bu yıl 20 girişim projelerini sektörle buluşturacak.
COP31'DE MAVİ BÖLGE’DE TEMSİL
ELDER, Kasım ayında Antalya’da gerçekleşecek COP31 İklim Zirvesi’nde Mavi Bölge’de Türkiye elektrik dağıtım sektörünü temsil edecek. Dernek, dağıtım şebekelerinin enerji dönüşümündeki rolünü, sektörün teknolojik dönüşümünü ve ortaya koyduğu çalışmaları uluslararası paydaşlarla paylaşacak. Erdeniz, zirvede enerji dönüşümünün görünmeyen kahramanı olarak şebekeleri öne çıkaracaklarını söyledi.
Benan ÖZTÜRK- Enerji Günlüğü/ANKARA