Enerji Günlüğü – IEA, son dönemlerde kritik minerallerin üretimi ve tedariki konusunun önemine yönelik açıklamalarına bir yenisini ekledi ve tedarik çeşitlendirmenin ek maliyet yaratacağını ama zorunlu olduğunu vurguladı.
Fatih Birol tarafından öne çıkarılan ve IEA uzmanları Shobhan Dhir ve Tae-Yoon Kim tarafından hazırlanarak IEA internet sitesinde yayınlanan analize göre “son dönemde ihracat kontrollerinin yaygınlaşması, kritik mineral tedarik zincirlerinin yarattığı artan ekonomik risklerin altını çizmektedir”.
Tedarik kaynaklarının sınırlı olması ve belli merkezlerde yoğunlaşmasının ekonomik ve ulusal güvenlik sorunlarına dönüştüğünün vurgulandığı analizde, tedarik zincirlerine yönelik ihracat kontrollerinin “trilyonlarca dolarlık endüstriler için devasa sonuçlar doğurabileceği” belirtiliyor.
Raporda küresel ölçekte, büyük ölçüde Çin’in kontrolünde olan hammadde ve rafine ürün ticaretinin Çin dışındaki enerji, otomotiv, elektronik ve savunma sektörlerinde yıllık 6,5 trilyon ABD doları tutarındaki satışları riske atabileceği vurgulanıyor. Tedarik çeşitliliği yaratmak için üstlenilecek ek maliyetlerin, bu kapsamda bir sigorta primi olarak görülebileceği de ifade ediliyor.
Raporda artan jeopolitik gerilimler ortamında, çeşitlendirmenin ek maliyetinin, büyük arz aksamalarına karşı bir tür ekonomik sigorta olarak da görülebileceği ifade ediliyor. Bu bağlamda, "mineral güvenlik primi" bu maliyeti çerçevelemenin ve çeşitlendirme için gerekli yatırım, siyasi ve tüketici desteğini kolaylaştırmanın faydalı bir yolu olarak gösteriliyor.
Mineral güvenlik primi, toplumların enerji güvenliği, altyapı dayanıklılığı ve finansal istikrar gibi alanlarda riskleri yönetmek için zaten ödeme yaptıkları fikrine yaslanıyor. İhracat kontrolleri ile jeopolitik aksamalar daha sık yaşanır hale geldikçe, hükümetler ve tüketicilerin, tedarik ve yatırım kararlarında daha fazla arz güvenliğinin değerini fiyatlandırmak zorunda kalabileceklerine de değiniliyor.
IEA Başkanı Fatih Birol, 2025 yılından beri çeşitli vesilelerle kritik mineraller konusuna vurgu yapmış, hatta gelecekte stratejik kaynak olarak kritik minerallerin petrolden daha önemli hale geleceğini ifade ederek “Çin bugün ‘şu ürünü ya da bu minerali ihraç etmiyorum’ derse, Avrupa’da, Türkiye’de ve Amerika’da çok sayıda fabrikanın üretimi durma noktasına gelebilir” değerlendirmesinde bulunmuştu.