Enerji Günlüğü - Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), enerji dönüşümü ve Mobilite açısından kritik önem taşıdığı kabul edilen nadir elementlerle ilgili bir rapor yayınladı. Raporda, nadir toprak elementlerinin, elektrikli araçlardan yapay zeka veri merkezlerine, robotik, havacılık ve savunma sistemlerine kadar geniş bir yelpazedeki teknolojilerin temelini oluşturduğuna dikkat çekildi.
Son yıllarda nadir toprak elementlerine yönelik talebin, özellikle yüksek performanslı kalıcı mıknatısların sektörler genelinde artan kullanımı nedeniyle önemli ölçüde arttığına değinilirken şu değerlendirmelere yer verildi:
“Nadir toprak elementlerinin üretimi coğrafi olarak büyük ölçüde yoğunlaşmıştır. Bu durum, bu mıknatıslarda kullanılan neodimyum, praseodimyum, disprosyum ve terbiyum için de geçerlidir. Bugün Çin, bu elementlerin küresel maden üretiminin yaklaşık %60'ını ve rafine edilmesindeki payının %90'ın üzerinde olduğunu göstermektedir. Ülke ayrıca kalıcı mıknatıs üretiminin neredeyse %95'ini de karşılamaktadır.”
ENDİŞELER DEVAM EDİYOR
IEA’nın nadir elemenler raporunda tek bir ülkenin bir yakıt, malzeme veya teknoloji için tedarik zincirini kontrol etmesinin, önemli enerji ve ekonomik güvenlik riskleri yaratacağına işaret edilirken, “Nadir toprak elementleri için bu durum, Çin’in geçen yıl çok sayıda nadir toprak elementi ile ilgili bileşikler ve mıknatıslar üzerinde ihracat kontrolleri getirmesiyle açıkça ortaya çıktı. Bu durum, kısa vadede önemli aksamalara yol açtı: Çin dışındaki bazı üreticiler temel girdileri temin etmekte zorluk çekti ve bazı durumlarda üretimlerini azaltmak zorunda kaldı. Her ne kadar bazı ihracat lisansları nihayetinde verilmiş olsa da, dünyanın dört bir yanındaki üreticiler tedarik zincirlerinin bir kez daha baskı altına girebileceğinden endişe duyuyor.”
ÇİN DIŞI YATIRIMLAR VAR, AMA…
Uluslararası Enerji Ajansı’nın (IEA) raporunda Çin’in nadir toprak elemenlerine yönelik açıkladığı ihracat kontrollerinin tamamen uygulanması halinde, diğer ülkelerdeki 6,5 trilyon dolara kadar ekonomik faaliyetin her yıl risk altında kalabileceği vurgulandı. Raporu kaleme alan IEA uzmanlarına göre, nadir toprak elementleri tedarik zincirlerine yönelik artan ilgiyle birlikte, yakın geçmişte Çin dışında birçok projenin hayata geçirileceği duyurulsa da, bunların baskın tedarikçi dışındaki öngörülen talebi karşılamak için yeterli olamayacak. Üstelik tedarik zincirinin farklı aşamalarındaki proje portföyü de dengesiz. Mevcut ve duyurulan projeler madencilik faaliyetlerinde kayda değer bir genişlemeye işaret ederken, rafinasyon ve mıknatıs üretimi için proje portföyü çok daha küçük. Duyurulan mıknatıs projeleri, çeşitlendirilmiş madencilik kapasitesinin yalnızca yaklaşık üçte birini temsil ediyor.
60 MİLYAR DOLAR LAZIM
IEA’ın analizine göre, nadir elementler konusunda yeterli ve çeşitlendirilmiş bir arz oluşturmak için önümüzdeki 10 yılda kamu ve özel sektör tarafından 60 milyar dolarlık yatırım yapılması gerekiyor. IEA Raporu’nda “Bu miktar önemli olsa da, arz kesintileriyle ilişkili potansiyel ekonomik kayıpların ölçeğiyle karşılaştırıldığında mütevazıdır” denildi.
GERİ DÖNÜŞÜMÜN ROLÜ
Başka faaliyetlerin de nadir elementlere ilişkin arz eksiğini tamamlamaya yardımcı olabileceği ifade edilirken “Sadece geri dönüşüm bile 2050 yılına kadar birincil arz ihtiyacını yüzde 35’e kadar azaltma potansiyeline sahiptir” değerlendirmesine yer verildi.
IEA’nın nadir elemenlerle ilgili arz riskleri konulu raporunda yenilikçi üretim ve ikame teknolojilerindeki gelişmelerin, en kısıtlı kaynaklar üzerindeki baskıyı hafifletebilceğine de değiniliyor. Bununla birlikte, çeşitlendirmenin sadece yeni projeler planlama meselesi olmadığı, rekabetçi olabilmeleri için teknoloji, ekipman, makine ve nitelikli iş gücü teminindeki darboğazların giderilmesi gerektiği vurgulandı.
Enerji Günlüğü