İlk milli HES türbini hazır Kepez 1’e takılacak

Enerji Günlüğü - Türkiye’de yerli ve milli hidroelektrik santrali türbini geliştirildi. Üretimi süren ilk türbin Antalya’daki Kepez-1 hidroelektrik...

Enerji Günlüğü - Türkiye’de yerli ve milli hidroelektrik santrali türbini geliştirildi. Üretimi süren ilk türbin Antalya’daki Kepez-1 hidroelektrik santraline (HES) takılacak. 

DÜNYA Gazetesi’nden Mehmet KAYA’nın haberine göre Türkiye’de ileri teknolojili ürünlerin yerli ve milli olarak üretilmesi yönünde çabalar kapsamında hidroelektrik santral türbininde başarıya ulaşıldı. TÜBİTAK destekli MİLHES projesi kapsamında geliştirilen ve üretilen türbinin model türbin tasarımı ve testi TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesinde (TOBB-ETÜ) yapıldı. Ölçeklerine göre değişmekle birlikte tek bir türbinin yurt dışında test ettirilmesi 400 bin Euro’yu buluyor. 

İLK TÜRBİN KEPEZ-1 HES’E TAKILACAK

HES türbinleri Türkiye’de şimdiye kadar ya lisans altında üretiliyor ya da ithal ediliyordu. TÜBİTAK’ın desteğiyle 2015 yılında başlatılan “Hidro Elektrik Santral Bileşenlerinin Yerli Olarak Tasarımı ve Üretimi (MİLHES) Projesi kapsamında üretilen ilk türbin Antalya’da Düden Çayı üzerinde kurulu Kepez-1 HES’in eskiyen türbininin yerine takılmak için gün sayıyor. 

TARARIM TÜBİTAK’TAN JENERATÖR TEMSAN’DAN

TÜBİTAK destekli MİLHES projesinde TOBB ETÜ Su Türbini Tasarım ve Test Merkezinde (ETÜ Hidro) Kepez-1’e takılacak türbinin modeli üretilerek, esas türbinin imalata geçilebilmesi için gerekli test gerçekleştirildi. Testin ardından; imalata hazır tüm teknik resim ve türbine ait katı modeller türbin üreticisine verildi. 

ÜRETİM GİMAŞ’TA GERÇEKLEŞTİRİLDİ

Böylece, kamu desteğiyle üniversite-sanayi işbirliğiyle bir milli ürün ortaya çıkmış oldu. Türbinin üretimi ise İzmir’de kurulu Gimas’ta gerçekleştirildi. MİLHES projesinde jenaratör tasarımını TÜBİTAK Marmara Araştırma Merkezi, jenaratörün üretimini TEMSAN yaptı.

PROJE BEDELİ 23 MİLYON TL

TOBB ETÜ’deki proje yürütücüsü Mühendislik Fakültesi Öğretim Üyesi Selin Aradağ Çelebioğlu, MİLHES hakkında bilgi verirken geliştirme projesinin 23 milyon TL bütçesi bulunduğunu hatırlattı. Geliştirilen modelin yurt dışında test edilmesi halinde ödenecek bedelin 400 bin Euro olduğunu hatırlatan Çelebioğlu, bu paranın yurt dışına verilmeyerek test ve belgelendirmenin TOBB ETÜ Hidro’da yapıldığını vurguladı. Çelebioğlu şunları söyledi: 

“Türkiye’de 600’ün üzerinde kayıtlı hidroelektrik santral var. Bunlardan bazıları özel sektöre, bazıları ise kamuya ait. Özellikle Keban ve Karakaya gibi büyük hidroelektrik santraller, türbin dahil çeşitli parçalar için yenilenme ve rehabilitasyon ihtiyacı duyuyor. Büyük santrallerin her birinin yenilenmesi yaklaşık 50 milyon euro, Kepez gibi daha küçük santrallerin yenilenmesinin 5 milyon Euro civarında rakamlara mal olması öngörülüyor. Sadece kamuya ait santrallerin yenilenmesi kabaca bir hesapla 250-300 milyon euroya ulaşabilir.”

Çelebioğlu, TOBB ETÜ Hidro’nun 2MW büyüklük ile dünyanın en yüksek kapasiteli test merkezi durumunda olduğunu ve proje kapsamında sadece TOBB ETÜ’de 30 kişinin çalıştığını anlattı. TOBB ETÜ Hidro’da türbinin tasarım ve test sorumluluğu koordinatörlüğünü Kutay Çelebioğlu, model üretim sorumluluğunu ise Yiğit Taşçıoğlu yaptı.

MİLHES PROJESİ HAKKINDA

Bilim ve Teknoloji Yüksek Kurulu, 2013 yılında MİLHES Projesinin başlatılmasını kararlaştırdı.

TOBB ETÜ Su Türbini Tasarım ve Test Merkezini kurma çalışmalarına başlamıştı.

Aynı yıl TÜBİTAK, MİLHES’i gerçekleştirmek için proje çağrısına çıktı. 

Şubat 2015'de TOBB ETÜ ve diğer ortakları Kepez-1’in MİLHES Projesini resmen üstlendi. 

Eğer TOBB ETÜ Su Türbini Tasarım ve Test Merkezi kurulmamış olsaydı, MİLHES’in yüzde 100 Türkiye’de gerçekleştirilmesi mümkün olamayacaktı. Merkez, 2017 yılında türbin testi yapabilecek hale geldi. 

2018 Nisan ayında model türbinin tasarım ve testleri bitirilip belgelendirildi; esas türbinin üretimine başlandı ve halen sürüyor. 

2018-Mayıs ayında KEPEZ-1’de elektrik üretimi durdurulup eski ekipmanın sökümü ve yeni ekipmanın takılması çalışmaları başlatıldı. 

Kepez-1’in Ekim-2018 itibarıyla tamamı yerli, yeni hidrolik ekipmanla tekrar elektrik üretmeye başlaması planlanıyor.