KONUK YAZAR: ALİ HAKAN EVEREKLİ (*)
Sevgili Enerji Günlüğü okuyucuları, sağlık sorunlarım nedeniyle yaklaşık bir aydır evden çalışıyorum. Bu da normalden çok daha fazla bilgisayar başında kalmama yol açıyor. Günübirlik işlerle uğraşmak zorunda kalmadığım bu “zorunlu mesai süreci”, sektörün temel meseleleri üzerine kafa yorma fırsatı sundu.
Gördüğünüz gibi, kafa yormakla da kalmayıp, ulaştığım sonuçları sektör paydaşlarına aktarmaya bile yöneldim. Peki nedir sözünü ettiğim sektörün temel meseleleri? Buna çok sayıda örnek verebilirim ama sırayla gidelim değil mi? “Evet” dediğinizi varsayarak devam edeyim...
Sektörümüzde sıkça gündeme gelen bazı “tevatürler” var. “Türkiye'nin kurulu gücü çok fazla, elimizde ciddi bir âtıl kapasite var” söylemi de bunlardan biri.
Peki nedir işin gerçeği?
Sizlere bunu veriler ve verilere dayalı analizler ile aktarmaya çalışacağım. Analizlere geçmeden önce önemli bir veri kısıtını hatırlatmam gerekiyor: Analizlere temel oluşturan veriler saatlik bazdadır.
Türkiye elektrik piyasasında henüz 15 dakikalık uzlaştırma sistemine geçilmemiş olması, aslında bu analizin gösterdiğinden daha kritik eşiklerin yaşanabileceği anlamına geliyor. Burada yük tevzi bilgi siteminden (YTBS) günlük çekilen raporlardan derlenmiş verileri kullanacağız.
Önce sizlere iki tablo veriyorum. Sonra bunlar üzerinde oluşacak tartışmalara dönebiliriz.
Haziran 2025 Üretim ve Üretim Fazlası Tabloları
Haziran 2025 Türkiye Enerji Projeksiyonu Özeti
Haziran 2025 projeksiyonlarına baktığımızda, Türkiye elektrik sistemindeki teorik fazlalık ile operasyonel gerçeklik arasında ciddi bir uçurum oluğu görülüyor. Yukarıdaki özet tablodan elektrikteki günlük pik talep ile kurulu güç arasında doğrusal bir ilişki olmadığı anlaşılıyor.
Dışarıdan bakan bir göz için kâğıt üzerinde kalan 66.407 MW’lık kapasite (kurulu güç-pik talep farkı), devasa bir “atıl güç” gibi görünebilir. Ancak gerçek göründüğünden çok daha farklı. Bu 66 GW’lık boşluk bir marjdan ibaret. Bunun temel nedenlerini şöyle sıralayabiliriz:
Yenilenebilir kaynak süreksizliği ve zamanlama: Güneş ve rüzgâr gibi kaynaklar doğaya bağımlıdır. Özellikle 19 Haziran günü saat 22:00'de sistem marjının 5.759 MW seviyesine kadar inmesi bir tesadüf değildir. Güneşin devreden çıktığı bu saatlerde, kurulu gücün önemli bir kısmı sadece kâğıt üzerinde kalmaktadır.
Bakım ve arıza faktörü: Termik santraller ve su tutma kapasiteli HES’ler her an emre amade değildir. Periyodik bakımlar ve beklenmedik arızalar nedeniyle, sistemden gelen “ÇALIŞ” emrine her santral cevap veremez, verse bile bunu ihtiyaç anında yapamaz. Statik kurulu güç rakamı, bu dinamik kesintileri hesaba katmaz.
İşletme gerçekliği: Kâğıt üzerindeki rakamlar aldatıcıdır. Yakıt kısıtları, su rejimleri ve çevresel faktörler, kurulu gücün tamamının aynı anda kullanımını imkânsız kılar.
Gördüğünüz gibi, Türkiye’nin kendi ihtiyacını da aşan bir kurulu güç kapasitesi olduğuna ilişkini tezlerin ayaklarının tam olarak yere bastığını söylemek zor.
Devam edeceğiz...
Hem de Haziran 2026 verileriyle...
Böylece, bir karşılaştırma imkanımız da olacak hep birlikte...
(*) Ali Hakan Everekli kimdir?
Ali Hakan Everekli, Fırat Üniversitesi Elektrik-Elektronik Mühendisliği Bölümü mezunu. İşletme alanındaki yüksek lisans eğitimini Işık Üniversitesi’nde tamamladı.
Türkiye elektrik piyasası, enerji ticareti, fiyatlandırma mekanizmaları ve yenilenebilir enerji alanlarında uzmanlaşmış bir isim olan Ali Hakan Everekli, Elektrik Mühendisleri Odası (EMO) İstanbul Şubesi Enerji Komisyonu Başkanı.
EVerekli, Türkiye Elektrik Sanayi Birliği (TESAB) Müşteriler ve Yeni Servisler Çalışma Grubu Başkanı olarak sektörel çalışmalara aktif katkı sunuyor.
Everekli’nin elektrik alanında talep tarafı katılımı, son kaynak tedarik tarifesi ve piyasa düzenlemeleri konularında çok sayıda seminer, panel ve yayında da imzası bulunuyor.
Ali Hakan Everekli, evli ve bir kız çocuğu babası.