KONUK YAZAR: YALIM SERDAR SERHADLIOĞLU
Türkiye'de elektrikli araç şarj altyapısı hızla büyürken, sektörün hukuki çerçevesi de aynı tempoda yenileniyor. EPDK’nın 2022 yılında yürürlüğe koyduğu Şarj Hizmeti Yönetmeliği, kamuoyuna açık görüş sürecinin ardından kapsamlı bir değişiklik paketiyle güncellendi. Yönetmelik, lisanslı şarj ağı işletmecilerinden şarj istasyonu teknik standartlarına, kullanıcı haklarından veri güvenliğine kadar uzanan geniş bir yelpazede köklü değişiklikler getiriyor.
NEDEN DEĞİŞTİ VE NEDEN ŞİMDİ?
2022 yılında kurulan hukuki çerçeve, Türkiye’nin şarj ağı altyapısını henüz emekleme dönemindeyken şekillendirmişti. Aradan geçen dört yılda tablo dramatik biçimde değişti: Binlerce şarj noktası kuruldu, düzinelerce şarj ağı işletmecisi lisans aldı ve kullanıcı sayısı katlandı.
Bu büyüme yeni sorunları da beraberinde getirdi. Fiyat şeffaflığı eksiklikleri, kullanıcı şikâyetlerini cevaplamada yetersizlik, veri güvenliği riskleri ve rekabeti bozacak fiyat yapıları, sektörün başlıca sorun alanlarına dönüştü. Yeni değişiklik paketi tam da bu boşlukları doldurmayı hedefliyor.
Paketin bir diğer önemli boyutu, Avrupa Birliğ’nin (AB) Alternatif Yakıt Altyapısı Yönetmeliği (AFIR) ile örtüşme kaygısı... Türkiye’nin Enerji Topluluğu çerçevesindeki yükümlülükleri ve AB ile enerji entegrasyonu hedefleri, EPDK’yi Avrupalı regülasyon standartlarına yaklaşmaya itiyor.
EN KRİTİK DEĞİŞİKLİKLER
Yönetmelikte sektörü etkileyecek çok sayıda değişiklik olduğundan söz etmiştik. Bunlardan biri Madde 25. Bu madde fiyatlandırma mimarisini belirliyor. Şarj hizmeti fiyatı artık yalnızca TL/kWh cinsinden uygulanabilecek. Bağlanma bedeli, oturum ücreti veya ekipman kullanım bedeli gibi her türlü ek kalem kesinlikle yasaklandı.
Kullanıcıya düzenlenen her fatura veya belge, araca aktarılan enerji miktarını ayrıca göstermek zorunda.
Sadakat sözleşmesi olmayan kullanıcı, en iyi üye fiyatından en fazla yüzde 25 yüksek ödeme yapacak, bu oran aşılamayacak. Sadakat sözleşmesi herhangi bir isim altında ücret gerektirmeyecek. Üyelik bedeli veya sözleşme bedeli talep edilemeyecek.
SAATLİK İNDİRİMLER HUKUKİLEŞTİ
Yönetmelik değişikliği ile saatlik bazda indirimli fiyat uygulamalarına hukuki altyapı oluşturulmuş oldu. İşletmeciler, istasyonun bulunduğu lokasyana ve günün saatlerine göre indirimli fiyat uygulayabilecek. Kritik kural ise şu: Şarj başladığı anın fiyatı geçerlidir. Şarj devam ederken fiyat değişse bile kullanıcı başlangıç anının fiyatını öder. Uygulanan indirimli fiyatların EPDK’ya bildirilmesi ve serbest erişim platformunda ilan edilmesi de zorunlu.
ŞARJI KES, YOĞUNLUĞU AŞ
Yönetmelikte yapılan değişiklikler arasında, şarj hizmetine erişimi önleyecek yoğunluğu aşmaya yönelik düzenlemeler de var. DC güçteki şarj ünitelerinde araç batarya doluluğu yüzde 85 ve üzerine ulaştığında şarj hizmeti sonlandırılabilecek. Ancak bunun bir ön koşulu var: Kullanıcıya önceden bilgi verilmesi zorunlu.
SİBER GÜVENLİK DÜZENLEMESİ
Yeni düzenlemeler, şarj ağı yazılımlarına siber güvenlik standardı da getiriyor. Artık her şarj ağı işletmecisi; şarj hizmeti kapsamında kullandığı tüm yazılım sistemlerini, şarj cihazlarını ve uzaktan erişim altyapısını TS ISO/IEC 27001 standardının güncel sürümüne uygun biçimde yapılandırmak zorunda.
Bu standart; yetkisiz erişimlerin önlenmesini, güvenli iletişim kanallarının kullanılmasını, kimlik doğrulama ve erişim yetkilendirmesini, bulut bilişim güvenliğini kapsıyor. Mevcut lisans sahiplerine 12 ay uyum süresi tanınıyor.
ÖDEME SİSTEMLERİNE UYUM
Getirilen yeni düzenlemelerden biri de şarj ağı işletmecilerini, tüketicinin kullanabileceği her türlü ödeme teknolojisine uyum göstermek zorunda bırakıyor. İşletmeciler, Karayolları Genel Müdürlüğü’nün sorumluluğundaki otoyollarda yeni eklenen DC 50 kW ve üzeri şarj ünitelerinden en az birinde banka/kredi kartı ya da temassız ödeme ile doğrudan işlem yapılabilmesini sağlayacak. Bu ödeme yöntemi için kullanıcıdan ilave bedel, komisyon veya fark talep edilemeyecek. Bu değişikliğin yürürlük tarihi ise 1 Temmuz 2026. Bu düzenleme, Türkiye’nin en kritik güzergahlarındaki şarj noktalarını uygulama veya üyelik gerektirmeden erişilebilir kılıyor.
AKILLI ŞARJ ROAMING VE MOBİL İSTASYON
Bu değişiklik paketinin en ilgi çekici boyutlarından biri, yönetmeliğe eklenen ve sektörün geleceğinin şekillenmesinde etkili olacak üç yeni kavram. Bunlardan ilki akıllı şarj sistemleri. Araçtan veya şebekeden gelen elektronik veriye dayanarak şarj ünitesinden araca aktarılan enerji miktarını gerçek zamanlı olarak izleyen, kontrol eden ve ayarlayan sistemler olarak tanımlanıyor. Bu tanım, batarya depolama sistemi (BESS) entegrasyonunun, güneş enerjisiyle hibrit işletmenin ve şebeke talep yanıtı hizmetlerinin yasal zeminini oluşturuyor.
İkinci yeni kavram ise ortak dolaşım (roaming) sözleşmesi. Farklı şarj ağı işletmecilerinin birbirlerinin kullanıcılarına doğrudan hizmet sunmasını sağlayan bu sözleşme türü, mevzuatta ilk kez tanımlandı. İşletmeciler roaming sözleşmelerini imzaladıktan sonra 30 gün içinde EPDK’ya bildirmekle yükümlü. Bu düzenleme, kullanıcıların farklı markaların istasyonlarında tek hesapla işlem yapabilmesinin önünü açıyor.
Yönetmelik değişikliğiyle emobilite mevzuatına giren üçüncü yeni kavram ise mobil şarj istasyonu. Sabit bir elektrik tesisatına bağlı olmayan şarj istasyonu olarak tanımlanan bu araç, yasal çerçeveye ilk kez dahil edildi. Artık bu alanda hizmet sunmak isteyen işletmecilerin faaliyet gösterecekleri il veya iller ile teknik bilgileri Kurum'a bildirmeleri yeterli.
AFIR İLE UYUM NEREDE TAM NEREDE EKSİK
Avrupa Birliği, Nisan 2024’te yürürlüğe giren AFIR (Regulation EU 2023/1804) ile üye devletlerde şarj altyapısının kalitesini, birlikte çalışabilirliğini ve kullanıcı haklarını kapsamlı biçimde düzenledi. Türkiye bu yönetmeliğe taraf olmasa da AB Enerji Topluluğu üyelik süreci ve AB ile enerji entegrasyonu anlaşmaları, EPDK’nın Avrupa standartlarını yakından takip etmesini gerektiriyor.
Türkiye, fiyatlandırma birimi ve veri güvenliği konularında AB standartlarına yakın bir konuma gelmiş durumda. Temassız ödeme kapsamı ve fiyat şeffaflığı uygulamasında ise hâlâ kapanması gereken boşluklar var. Akıllı şarj ve V2G alanlarında ise AB ile aradaki mesafe henüz büyük.
EPDK İÇİN ŞİMDİ SIRADA NE VAR?
de AB’ye uyum için Türkiye’nin yakın gelecekte yapabileceklerine de bakalım. Örneğin OCPP 2.0.1 / ISO 15118 Protokolü Zorunluluğu. Akıllı şarj tanımının somutlaşması için Türkiye’nin bir sonraki adımı, protokol standardının belirlenmesidir. EPDK’nın ISO 15118 referansını yönetmeliğe dahil etmesi, AB’nin AFIR zorunluluklarıyla uyumu da hızlandıracaktır. Temassız ödeme zorunluluğunun yaygınlaştırılması için yeni adımlar atılması da beklenebilir.
Veri altyapısının uyumlaştırılması da önemli bir başlık. API Standardizasyonu ve gerçek zamanlı veri çerçevesi bu açıdan kritik. Serbest erişim platformuna veri iletimi için yalnızca içerik değil format da standartlaşmak durumunda. EPDK’nın DATEX II benzeri bir veri iletişim standardı belirlemesi, navigasyon uygulamalarından EV yönetim platformlarına kadar geniş bir ekosistemi etkileyecektir.
AB ile uyum konusunda aciliyet taşıyan bir diğer konu başlığı ise depolama sistemleri ile şarj ağı altyapısının entegre edilmesiyle ilgili. Akıllı şarj sistemlerinin tanımlanması, batarya depolama sistemleri için lisanssız üretim kapsamının netleştirilmesini zorunlu kılıyor. Şarj ağı işletmecilerinin EPİAŞ dengeleme güç piyasasına esneklik hizmeti sunabilmesinin de kritik bir değer yaratacağını söylemek mümkün. Araçtan şebekeye enerji transferi (Vehicle-to-Grid), Avrupa’da 2026-2030 arası dönemde yaygınlaşması beklenen teknolojilerin başında geliyor. EPDK’nın pilot bölge veya teknik çerçeve oluşturması, erken hareket eden işletmeciler için büyük fırsatlar yaratabilir.
KULLANICILAR NELER KAZANDI
Yönetmelik değişiklikleri, kullanıcı hakları açısından son derece somut karşılıklar üretiyor. Bu değişiklikler yürürlüğe girdikçe Türkiye’deki EV sürücüsü ilave yeni haklara kavuşuyor. Son düzenlemelerin kazandırdıklarından bazıları şöyle:
Ek bedelsizlik: Bağlanma ücreti, oturum ücreti, ekipman kullanım bedeli gibi her türlü ekstra kalem yasaktır. Yalnızca kWh bedeli ödenir.
Yüzde 25 tavan güvencesi: Üye olmayan kullanıcı, en iyi üye fiyatının %25 fazlasından fazlasını ödeyemez.
Fiyat kilitleme: Şarj başladığı anki fiyat sabit kalır; ara saat değişimi faturaya yansımaz.
Anlık bilgi hakkı: Tüm istasyonların doluluk durumu, fiyatlar ve soket bilgileri serbest erişim platformundan gerçek zamanlı izlenebilir.
7/24 şikâyet hakkı: ISO 18295 sertifikalı çağrı merkezine erişim; başvurular 15 iş günü içinde yanıtlanmak zorundadır.
Otoyollarda serbest ödeme (1/7/2026): Uygulama veya üyelik olmaksızın kartla ödemede; ek komisyon yasaklandı.
OLASI REAKSİYONLAR VE BEKLENTİLER
Sonuç itibariyle, getirilen yeni düzenlemeler, özelde şarj ağı işletmeciliği genelde emobilite sektöründeki dinamizmi yansıtıyor. Değişikliklerden bir kısmı büyümenin dayattığı adımlar olarak kabul edilebilir. Bir bölümüne Avrupa Birliği ile uyum, diğer bir kısmına ise teknolojik uyum zorunluluğu ve olgunlaştırıcı adımlar demek mümkün. Bakalım sektör bu değişimden hangi hızda ve ne yönde etkilenecek. Ve tabii bu düzenlemelerin yaratacağı reaksiyonun ihtiyaç haline getireceği yeni değişiklikler olacak mı?