2–8 Kasım haftası, küresel enerji piyasalarında siyasi beklentilerin fiyatlanması ile fiziki gerçekler arasındaki uçurumu bir kez daha gözler önüne serdi.
ABD ara seçimlerinin ardından piyasalarda salı gününden itibaren pandemi döneminden bu yana görülen en sert haftalık düşüş dalgası yaşandı.
Pazartesi günü yaklaşık 105 dolar seviyesinde bulunan Brent petrol, çarşamba günü 94,62 dolara inerek 7 Ekim’den bu yana ilk kez 100 dolar psikolojik eşiğinin altına geriledi ve haftayı yüzde 16’lık sert bir kayıpla 98,32 dolardan tamamladı. WTI ise 90,83 dolara çekildi.
Pazartesi sabahı da satış baskısı sürdü ve Brent 96,91 dolara kadar geriledi. Benzer bir siyasi fiyatlama Avrupa doğal gazında da görüldü; gösterge TTF kontratları haftalık bazda yaklaşık yüzde 18 gerileyerek 85 €/MWh seviyesine düştü.
Ancak bu düşüşün arkasındaki gücün fiziksel bir rahatlama değil, tamamen siyasi bir spekülasyon olduğunu düşünüyorum.Yatırımcılar, ABD Kongresi’nin el değiştirmesininWashington’u İran savaşını bir an önce sonlandırmaya iteceği beklentisini satın aldı.
Oysa unutmamak gerekir ki, savaştan önce 60’lı dolarların üst bandında seyreden Brent, bu sert düşüşe rağmen savaş öncesi seviyelerin hâlâ yaklaşık yüzde 40 üzerinde seyrediyor.
İşte geçtiğimiz haftanın öne çıkan dört ana başlığı ve enerji dengelerine yansımaları:
1. Kâğıt Üzerindeki Fiyatlar ile Fiziki Piyasa Arasındaki Ayrışma
• Ham Petrol Bolluğu: Bloomberg verilerine göre, eylül ayında 30 doları aşan Orta Doğu fiziksel ham petrol primleri neredeyse sıfıra indi. (Yani iki ay önce fiziksel teslim petrol almak istiyorsanız Brent fiyatına 30 dolar ekliyordunuz.) Şu anda piyasada ham petrol kıtlığı yok; ham petrol varilleri alıcı arıyor.
• Lojistik Faturası: Vortexa verilerine göre ekim ayında Basra Körfezi ham petrol çıkışı 17,1 milyon varil/gün seviyesinde gerçekleşirken, rafine ürün çıkışı normalin yaklaşık yarısı olan3,1 milyon varil/gün seviyesinde kaldı. OPEC verileri ise Asya’ya teslim edilen bir varil petrolün toplam maliyeti içinde navlun ve sigortanın payının ocak ayındaki yüzde 5 seviyesinden yüzde 30’a fırladığını ortaya koyuyor.
Kısacası, ham petrol ekranlarda ucuzluyor gibi görünse de onu taşımak ve işlenmiş yakıta dönüştürmek hiç olmadığı kadar pahalı.
2. Hürmüz ve Suudi Arabistan: Ateş Çemberi Genişliyor
Ekim ayı, Hürmüz Boğazı ve çevresinde ticari denizcilik açısından savaşın en karanlık ayı (28 saldırı) olarak kayıtlara geçmişti; kasım ayının ilk haftası da bu tablonun değişmediğini gösterdi:
• İlk Hayat Kaybı: 4 Kasım’da Katar açıklarında hedef alınan Velos Sapphire ürün tankerinde bir denizci hayatını kaybetti. Bu vaka, Körfez’deki tanker saldırılarında teyit edilen ilk can kaybı oldu.
• Hafta Sonu Şokları: Umman açıklarında alev alan bir tankerin mürettebatı gemiyi terk ederken, ABD donanması abluka altındaki İran limanlarına yönelen kargo gemisi Hüda’yı devre dışı bıraktı.
• Riyad’da Hasar: Pazar günü Husi kaynaklı füze saldırısındankaynaklanan enkaz parçaları, Riyad finans merkezindeki Saudi Aramco gökdelenine isabet etti; kırılan camlar ve oluşan hasar,BBC’nin teyidiyle dünyaya yansıdı.
Ekranlar barış umutlarıyla kırmızıya boyanırken, suyun üzerindegemiler vurulmaya ve roketler havalimanları ile yönetim binalarının yakınına düşmeye devam ediyor.
3. Dizel Açığı ve Rafinerilerin Rekor Kârları: Kriz Ham Petrolde Değil, Rafine Ürünlerde
Piyasanın asıl stres merkezi yine rafineri ve dizel segmenti:
• 2003’ten Bu Yana En Düşük Stok: ABD Enerji Enformasyon İdaresi (EIA) verilerine göre ABD distile (motorin/jetyakıtı/kalorifer yakıtı) stokları 99,3 milyon varile gerileyerek Mayıs 2003’ten bu yana görülen en düşük seviyeye indi (5 yıllık ortalamanın yüzde 13 altında). Çin ise kasım ayı için dizel ihracatını 500 bin ton seviyesine çekerek muslukları daha da kıstı.
• Rafineri Çıkmazı: EIA verilerine göre küresel rafineri işleme kapasitesi, savaş hasarları ve plansız duruşlar nedeniyle geçen yılın aynı dönemine kıyasla %5 daha düşük.
• Tarihi Kârlar: Ürünün kıt, kâr marjlarının (crack spread) ise astronomik olduğu bu ortamda rafineri şirketleri üçüncü çeyrekte tarihi kârlar açıkladı. Valero net kârını 1,1 milyar dolardan 6,8 milyar dolara, rafineri marjını ise varil başına 13,14 dolardan 39,24 dolara çıkardı. ExxonMobil 15,4 milyar dolar, Chevron ise 9,92 milyar dolar kâr bildirdi.
Burada şunun altını çizmek gerekir: ABD ve Avrupa’da rafineriler fiyat koyucu değil, piyasada oluşan fiyatı kabul eden aktörlerdir. Bu rekor kârlar, sürücülerden "alınan" bir para değil; fiziksel yakıt kıtlığı çeken piyasada ayakta kalan rafinerilere ödenen bir acil durum primidir.
Nitekim Rusya’da rafineriler yanarken, ABD’de Valero’nun kapatılmış olan 165 bin varillik Houston rafinerisini satın alıp yeniden devreye alma kararı vermesi sahadaki kıtlığın en somut göstergesi.
Ukrayna ise rafineri operasyonlarını aralıksız sürdürüyor. Kstovo, Yaroslavl, Ryazan, Afipsky ve Saratov’un ardından pazar gecesi Rusya’nın en büyük üç rafinerisinden biri olan yıllık 20 milyon ton kapasiteli Kirişi (KINEF) tesisi vuruldu. Rusya üretici dizel ihracat yasağını Ocak 2027’ye uzatırken, rafinerileri vuran dronlar dizel açığının kısa vadede çözülemeyeceğini hatırlatıyor.
4. Avrupa Doğal Gazı: 2013’ten Bu Yana En Düşük Seviyede
Avrupa gaz piyasasında haftalık düşüşe aldanmamak gerekiyor; zira Uluslararası Enerji Ajansı’nın (IEA) yayımladığı 2026 Küresel Gaz Güvenliği Raporu biraz da ürkütücü rakamlar içeriyor:
• Tarihi Düşüş: Küresel LNG arzı 2026’da yıllık bazda yüzde 3 gerileyerek kayıtlara geçen en sert yıllık daralmasını yaşayacak. Katar ve BAE mart-ekim döneminde geçen yıla göre 60 milyar metreküpten fazla gazı piyasaya veremedi.
• Kritik Kış: Hürmüz ablukası mart ayına kadar sürerse ısıtma sezonunda kayıp 40 milyar metreküpü aşacak; yeni devreye giren ABD merkezli ve küresel LNG projeleri ise bunun ancak 20 milyar metreküpünü telafi edebilecek.
• Depolar Zayıf: Avrupa yeraltı gaz depoları kışa 5 yıllık ortalamanın %18 gerisinde ve 2013’ten bu yana en düşük seviyede giriyor. Sert geçecek bir kış senaryosunda mart ayı sonunda depoların doluluk oranının yüzde 10’un altına inebileceği konuşuluyor.
Genel Değerlendirme
Piyasalarda bazen bir siyasi manşet, fiyatlardan tek bir haftada 10 dolar silebiliyor. Ancak piyasa ekranlarında gördüğümüz bu sakinlik, tankerlerin batmasını önlemiyor; depoları da doldurmuyor.
Hürmüz’de navlun ücretleri kargonun üçte birini yutarken, ABD dizel stokları 2003 seviyelerine inmişken ve Ukrayna Rusya’nın en büyük petrol tesislerini vurmaya devam ederken, piyasanın sadece barış beklentisiyle aşağıda kalması bence pek sürdürülebilir değil.
Salı ve çarşamba günleri Abu Dabi’de yapılacak Rusya-Ukrayna-ABD temasları yakından izlenecek; ancak diplomatik bir masanın kurulması, hasarlı rafinerilerin ve boru hatlarının tamir edildiği anlamına gelmiyor.
"Tek bir sert soğuk hava dalgası, tüm denklemi bir gecede değiştirir."
ABD’den tüm okurlara sevgiler.