Enerji Günlüğü - Kasım ayında Türkiye’de yapılacak COP31’de dijital altyapıların akıllı şebekeler, emisyon takibi, yapay zeka destekli enerji yönetimi ve döngüsel ekonomi süreçlerinin entegrasyonunda daha fazla rol üstlenmesi bekleniyor. Dijitalleşme, bu yönüyle iklim taahhütlerinin daha şeffaf, ölçülebilir ve etkin biçimde hayata geçirilmesini destekleyen temel unsurlardan biri olabilir. SHURA GÜNDEM’in 17. sayısında da dünyada ve Türkiye’de enerji dönüşümü ve dijitalleşme ele alındı.
Çalışmada Türkiye’nin 2053 net sıfır emisyon hedefi doğrultusunda dijital dönüşümün, operasyonel kolaylığın ötesinde emisyon azaltımı ve sürdürülebilirlik hedeflerine ulaşmayı destekleyen stratejik bir araç niteliği taşıdığı belirtildi. Enerji yönetimi, veri şeffaflığı ve altyapı verimliliğinin geliştirilmesi için dijital teknolojilerin enerji sistemine doğru biçimde entegre edilmesi gerektiğine dikkat çekildi.
Türkiye için dijitalleşme kapsamında öneriler şöyle sıralandı:
- Şebeke modernizasyonu enerji dönüşümünün temel önceliklerinden biri haline getirilmeli. Güncellenen Ulusal Katkı Beyanı ve net sıfır emisyon hedefi doğrultusunda şebeke yatırımları; yenilenebilir enerji kapasitesinin artırılması, enerji verimliliğinin geliştirilmesi ve elektrifikasyonun hızlandırılmasıyla eş zamanlı yürütülmeli. Akıllı şebeke, mikro şebeke ve diğer alternatif şebeke çözümlerinin yaygınlaşması desteklenmeli.
- Enerji sistemlerinin dijitalleşmesini hızlandıracak teknolojilerin yaygınlaşması teşvik edilmeli. Yapay zeka, nesnelerin interneti, büyük veri, akıllı ölçüm altyapıları, gelişmiş sensörler ve batarya depolama sistemlerinin enerji sistemlerine entegrasyonu desteklenmeli. Özellikle dağıtım şebekelerinde kayıp ve kaçakların azaltılması, anlık yük takibi, arıza yönetimi ve arz güvenliğinin artırılması için akıllı ölçüm ve sensör altyapıları ülke genelinde yaygınlaştırılmalı.
- Şebeke dijitalleşmesinde veri standardizasyonu ve siber güvenlik güçlendirilmeli. Dağıtım şirketleri arasında ortak veri formatları ve veri paylaşım standartları oluşturulmalı; akıllı sayaçlar ve şebekeye bağlı cihazlar için siber güvenlik testleri, sertifikasyon ve asgari güvenlik standartları yaygınlaştırılmalı. Ulusal veri güvenliği standartları enerji mevzuatına entegre edilmeli.
- Kritik enerji verilerinin güvenliği için stratejik veri altyapısı güçlendirilmeli. Türkiye’nin kritik şebeke ve tüketim verilerinin güvenli biçimde depolanması ve işlenmesi amacıyla stratejik veri merkezlerinin ülke sınırları içinde konumlandırılması desteklenmeli. 2030 perspektifindeki veri merkezi yatırımları yenilenebilir enerji kaynaklarına yakınlık, batarya depolama ve esnek yük yönetimi gibi unsurlar dikkate alınarak planlanmalı. Veri merkezlerinin bataryaları üzerinden şebekeye frekans desteği sağlayabileceği “Akıllı Veri-Enerji Merkezleri” modeli değerlendirilmeli.
- Dijital dönüşümü destekleyecek yeni iş modelleri ve yatırımlar için uygun yatırım ortamı oluşturulmalı. Dijital şebeke altyapısı, depolama, veri merkezleri, mikro şebekeler ve diğer yeni teknolojilerin yüksek ilk yatırım maliyetleri dikkate alınarak hedefli teşvik ve finansman mekanizmaları geliştirilmeli. Mevcut piyasa yapısı, mevzuat, finansman koşulları, teknolojik altyapı, şebeke planlaması ve kentsel gelişim, yeni dijital iş modellerini destekleyecek şekilde gözden geçirilmeli.
- Dijital ve siber güvenliğe yönelik nitelikli insan kaynağı geliştirilmeli. Yapay zeka, veri analitiği, dijital şebeke teknolojileri ve siber güvenlik alanlarında uzmanlaşmış insan kaynağının yetiştirilmesi için üniversitelerde eğitim ve uzmanlık programları oluşturulmalı, yeni meslek ve yetkinliklere yönelik müfredatlar güncellenmeli. Enerji sektörü, üniversiteler ve sanayi arasındaki Ar-Ge iş birlikleri güçlendirilerek dijital teknolojilerin geliştirilmesi ve ticarileştirilmesi desteklenmeli.
- Açık veri protokolleri, ortak entegrasyon standartları, akıllı ölçüm altyapıları ve yapay zekanın sorumluluk ve yönetişimine yönelik gelişim desteklenmeli. Dijital dönüşümün hızlanması için paydaşlar arası veri erişimini şeffaflaştıracak tarafsız veri platformları ve sistemlerin birbiriyle uyumlu çalışmasını sağlayacak ortak veri standartları oluşturulmalı. Esneklik hizmetlerini doğrulayan akıllı ölçüm altyapıları yaygınlaştırılmalı; yapay zekanın otonom kararlarından doğabilecek operasyonel ve siber güvenlik risklerini kapsayan açık bir yönetişim ve sorumluluk çerçevesi oluşturulmalı.