Yapay zekâ artık yalnızca bilgisayar, iletişim veya finans sektörünün konusu değil. Enerji sektöründe de hızla kullanılmaya başlanıyor. Özellikle gaz türbinleri, kombine çevrim santralleri, termik santraller ve bölgesel ısıtma sistemlerinde yapay zekânın önümüzdeki yıllarda önemli bir yardımcı araç olması bekleniyor.
Burada önemli soru şudur:
Yapay zekâ, bugün santral tasarımında kullanılan mühendislik hesaplarının ve yazılımların yerini tamamen alabilir mi?
Bize göre kısa vadede böyle bir durum beklenmemelidir. Daha gerçekçi olan, yapay zekânın mevcut mühendislik hesaplarının üzerine eklenen güçlü bir yardımcı haline gelmesidir.
FİZİK KURALLARI DEĞİŞMEYECEK
Bir elektrik santralinin tasarımında enerji ve kütle dengeleri, sıcaklık, basınç, debi, yakıt tüketimi ve ekipmanların çalışma sınırları hesaplanır.
Bunlar fizik kurallarına dayanır.
Yapay zekâ ise çok sayıda geçmiş hesaplamadan ve gerçek işletme verisinden yararlanarak yeni durumlar için hızlı tahminler yapabilir.
Bu nedenle yapay zekâ ile klasik mühendislik hesapları birbirinin alternatifi değildir. Gelecekte ikisinin birlikte kullanılması daha güçlü bir yöntem olacaktır.
BİNLERCE SEÇENEK ÇOK KISA SÜREDE İNCELENEBİLECEK
Bugün bir santral mühendisi farklı çalışma koşullarını bilgisayar ortamında tek tek incelemek zorunda kalabilir.
Gelecekte yapay zekâ daha önce yapılmış çok sayıdaki hesaplamadan yararlanarak farklı seçenekleri çok daha hızlı karşılaştırabilecek.
Örneğin iki gaz türbinli bir kombine çevrim santralinde elektrik üretimi ile bölgesel ısıtma ihtiyacı birlikte ele alınabilir.
Dış hava sıcaklığı değişebilir, elektrik talebi artabilir, bölgesel ısıtma ihtiyacı değişebilir veya doğal gaz fiyatı farklılaşabilir.
Yapay zekâ bu koşulların tamamını birlikte değerlendirerek hangi çalışma biçiminin daha ekonomik ve verimli olduğunu mühendise gösterebilir.
Böylece mühendis saatler veya günler içinde yapılabilecek bazı karşılaştırmaları çok daha kısa sürede gerçekleştirebilir.
SANTRAL ÇALIŞIRKEN DE YAPAY ZEKA KULLANILACAK
Yapay zekânın asıl önemli kullanım alanlarından biri santral işletmesi olacaktır.
Çalışan bir santralden sürekli olarak sıcaklık, basınç, debi, titreşim, yakıt tüketimi ve elektrik üretimi gibi çok sayıda veri elde edilir.
Yapay zekâ bu verileri sürekli inceleyerek santralin normal çalışma koşullarından uzaklaşıp uzaklaşmadığını belirleyebilir.
Örneğin gaz türbininde performans düşmesi, kompresörde kirlenme, ısı geri kazanım sisteminde verim kaybı veya yakıt tüketiminde beklenmeyen artış daha erken fark edilebilir.
Bu durum bakım çalışmalarının da daha planlı yapılmasını sağlayabilir.
MÜHENDİS ORTADAN KALKMAYACAK
Yapay zekânın gelişmesi mühendisleri ortadan kaldırmayacak. Mühendisin yaptığı işin niteliğini değiştirecek.
Bugün mühendis çok sayıda veri giriyor, hesapları çalıştırıyor ve sonuçları tek tek değerlendiriyor.
Gelecekte mühendis daha çok problemi tanımlayacak, sınırları belirleyecek ve yapay zekânın önerdiği sonuçları kontrol edecek.
Çünkü santral mühendisliğinde yalnızca matematiksel olarak doğru bir sonuç yeterli değildir.
Ekipman güvenliği, işletme sınırları, bakım ihtiyacı, yatırım maliyeti, yakıt tüketimi ve çevresel koşullar da dikkate alınmalıdır.
Yapay zekâ bunları değerlendirmede mühendise yardımcı olabilir ancak nihai mühendislik kararının sorumluluğunu üstlenemez.
YENİ DÖNEM: FİZİK, MÜHENDİSLİK VE YAPAY ZEKA
Önümüzdeki dönemde enerji santrallerinde üç unsur giderek daha fazla birlikte kullanılacaktır:
Fizik kuralları, mühendislik hesapları ve yapay zekâ.
Yapay zekâ çok sayıda seçeneği hızlı biçimde inceleyecek, mühendis ise bu sonuçları değerlendirecek ve uygulanabilir olanları seçecektir.
Bu gelişme özellikle kombine çevrim santrallerinde önemli avantaj sağlayabilir. Elektrik üretimi, ısı üretimi, yakıt tüketimi ve çevresel koşullar aynı anda değerlendirilerek santral daha verimli çalıştırılabilir.
Sonuç olarak yapay zekânın termik santral mühendisliğini ortadan kaldırması değil, mühendisin elindeki güçlü hesaplama ve karar verme aracına dönüşmesi daha olasıdır.
Geleceğin enerji mühendisi yalnızca termodinamiği ve santral teknolojisini bilen kişi olmayacaktır. Aynı zamanda büyük miktardaki işletme verisini okuyabilen, yapay zekâ araçlarını kullanabilen ve bu sonuçları gerçek mühendislik bilgisiyle değerlendirebilen kişi olacaktır.
Yapay zekâ mühendisin yerini almayacak; yapay zekâyı kullanabilen mühendis, kullanamayan mühendisin yerini alacaktır.