KONUK YAZAR: SERDAR EKİZ (*)
Güneşlenme süresi olarak çok verimli bir coğrafyada bulunan Türkiye, güneş enerji santrali (GES) yatırımları açısından son 13 yılda neredeyse sıfır noktasından, 30.000 megavat (MW) kurulu güce ulaştı. Bu hamlenin başlangıç vuruşu, lisanssız GES yatırımları oldu. Bu arada rüzgâr da elektrik üretiminde ağırlık verilen bir diğer yerli ve yenilenebilir kaynak oldu.
Ve 30.000 MW’lik kurulu güç, Türkiye’yi küresel solar liginde üst sıralara taşıdı. Türkiye’nin enerji bağımsızlığı yolunda yenilenebilir kaynaklara yönelik yatırım hamlesinin arkası kesilmiyor. GES yatırımları başı çekmeye devam ediyor. Gerek ölçekleme nedeniyle tabana yayılması gerekse devlet destekli devasa ölçekli yeni yatırımlar GES’lerin bu rolü pekiştiriyor.
Bu arada enerji sepetindeki hızlı dönüşüme paralel, sektöre yönelik düzenlemeler de sık sık güncellemeye konu oluyor. Bu alandaki köklü güncellemelerden birinin eli kulağında. Sizler bu satırları okurken bu gerçekleşmiş olabilir.
Yazı kaleme alınırken Resmî Gazete’de yayınlanması beklenen “Elektrik Piyasasında Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliğinde Değişiklik” yapan düzenleme, 2012 yılında başlayan güneş enerjisi yatırımlarında bir paradigma değişikliği anlamına geliyor.
Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu’nun (EPDK) yaptığı son düzenlemede vurgulanan en önemli değişiklik, yerinde üretme önceliği ve üretimin tümüyle tüketilmesi, fazla enerjiden gelir elde edilmemesi olarak özetlenebilir. Genel anlamda 5.1.ç adıyla anılan bu yatırım seçeneği sistem işletmecilerinin öncelik tercihini oluşturuyor. Yani şebeke bağlantı kapasitesi tahsis talepleri karşılanırken, söz konusu projelere öncelik verilecek.
SAATLİK MAHSUPLAŞMAYA GEÇİŞ
Değişikliklerin kapsamını kısaca aktarmaya çalışalım.
5.1.ç olarak anılan, üretim ve tüketimin aynı ölçüm noktasında olduğu ve şebekeye enerji vermeyen projeler, bağlantı kapasitesi tahsisinde öncelik kazanıyor.
5.1.h olarak anılan, üretim tesisinin tüketimle farklı lokasyonlarda bulunması durumunda aylık olarak yapılan üretim-tüketim mahsuplaştırmasının yönetmelik değişikliğiyle aylıktan saatliğe geçilmesi sağlanacak. Bu işletmecinin (üretip tüketen, türetici) aleyhine bir durum. Söz konusu değişiklik, bu kategorideki proje yatırımlarının geri dönüş süresini yaklaşık yüzde 15-20 öteleyecektir.
TÜKETİM NOKTASI DEĞİŞEN GES’LER
Resmî Gazete’de yayınlanmayı bekleyen son düzenleme, öztüketim amaçlı lisanssız elektrik üretim santrallerinin ayrılmaz parçası olan tüketim noktasının değiştirilmesi halinde, yeni tüketim noktasının sözleşme gücünün kurulu güçten aşağı olamayacağı kuralını, 2019 öncesi lisanssız GES’ler bakımından geçersiz kılıyor. Böylece söz konusu tesislerin, Kasım 2025’de yapılan bir düzenlemeden kaynaklı mağduriyeti de bu şekilde ortadan kaldırılıyor.
DEPOLAMA KONUSUNA AÇIKLIK
Getirilen düzenlemenin en önemli ayaklarından biri elektrik depolama ile ilgili. İhtiyaç fazlası (yerinde tüketilemeyen ya da şebekeye verilemeyen) enerjinin depolanmasıyla ilgili sürecin nasıl işleyeceğine dair açıklık getiriliyor. Buna göre tüm lisanssız elektrik üretim tesisleri kurulu güçleri kadar depolama tesisi kurabilecekler. Özellikle saatlik mahsuplaşma sürecinde zaman zaman ve özellikle gün ortasında tesislerini kapamak zorunda kalacak olan üreticiler bu şekilde bir yatırım yaparak üretim tesislerini kapatmadan fazla enerjiyi depolayarak gün içinde istenilen saatte şebekeye verebilecekler.
BÜYÜK GES’LERE KISMÎ KABUL
Büyük ölçekli GES projelerinin tek seferde kabul alması proje verimini etkilediği için, kısmi kabul şartı getiriliyor. Santral devreye alma işlemi 10 MW’lık parçalar halinde yapılabilecek, tamamlanmayan kısım ise bağlantı anlaşmasından düşer şeklinde bir değişiklik geçerli olacak.
Yapılan değişiklikle ayrıca, yönetmelik kapsamında uygulanan, (üretim tesisinin kurulu gücü, tüketim tesisinin iki katını geçemez) hükmü rüzgâr yatırımları için geçersiz kılınıyor. Bunun nedeni, rüzgar türbinlerinin standart olarak belirli güçlerde üretilebilmesi, yani terzi usulü, projeye özel türbin üretilemeyişi. Söz konusu düzenleme de pratikte işlemeyen bir kuralın, düzenleme metinlerinden çıkarılması anlamına geliyor, kafa karışıklığını gidermek açısından olumlu.
(*) Serdar EKİZ (Nükleer Enerji Mühendisi, güneş enerjisi yatırımları uzmanı, GÜNEŞDER Yönetim Kurulu Üyesi)