Dünyanın en büyük fosil yakıt ihracatçılarından Rusya, 2025 yılında toplam 200 milyar Euro’luk fosil yakıt ihracatı gerçekleştirmişti. He de her türlü kısıtlama ve ambargoya rağmen.
2025 yılında yaptığı kömür, petrol ve doğal gaz ihracatı, Rusya’nın toplam ihracatının yüzde 53’ünü oluşturmuştu. Moskova’nın en büyük enerji müşterileri ise Çin, Hindistan, Türkiye, Güney Kore ve Avrupa Birliği idi.
2026 yılı rakamlarına bakacak olursak, Rusya bu yılın ilk 10 ayında yaklaşık 200 milyar Euro’luk ihracat yapmış, yani 2025 yılı rakamları aşılmış. Bu artışta İran savaşı ve Hürmüz Boğazı krizi sebebiyle artan fiyatlar ile Rusya’ya yönelik kısıtlamalardaki gevşemelerin de etkisi var.
Ana alıcılar yine aynı, Çin (77,7 milyar Euro), Hindistan (47,8 milyar Euro), Türkiye (19,2 milyar Euro) ve Avrupa Birliği (16,4 milyar Euro).
Ukrayna savaşı ile AB’nin Rusya’dan tedarik edilen petrol ve doğal gaza yönelik olarak başlattığı ambargo doğrultusunda, 2027 yılı itibariyle Rusya’dan gaz ve petrol tedariki sıfırlanacak. Bazı ürünler için 2027 başı, bazıları için sonu ama neticede 2027 yılı bittiğinde AB, Rusya’dan fosil yakıt ithalatını sıfırlamış olacak.
Bunun her iki taraf için de zor yanları var ama yazımız kapsamında bizim bakacağımız taraf, Rusya’nın ihracatı. Rusya, Avrupa’ya doğal gazı boru hatları üzerinden sattığı gibi, sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) formunda da yapıyor. Rusya’ın Kuzey Denizi bölgesindeki Yamal LNG tesislerinin de en büyük müşterisi AB ülkeleriydi ve uzun vadeli bir alım anlaşması vardı. Ancak 2027 yılı sonu itibariyle bu anlaşma da iptal oluyor, yaklaşık 20 milyon ton LNG açığa çıkmış olacak.
Katar’ın LNG tesislerinin zarar görmesi ve Hürmüz krizi sebebiyle bugün için Rus LNG’si ve doğal gazı kendine Çin ve diğer Asya ülkelerinde yeterince alıcı bulabiliyor ancak önümüzdeki yıl itibariyle sorun yaşanmaya başlanacağı kesin.
Peki ne yapacak Rusya, kime satacak petrolünü, gazını. İhracatında, ülke gelirinde çok önemli bir kaynaktan bahsediyoruz.
Bu anlamda yeni pazar arayışı içinde olan Rusya gözünü Afrika’ya dikmiş gibi görünüyor.
Mevcut sanayileşme ve gelişmişlik durumu sebebiyle oldukça düşük bir elektrik ve doğal gaz tüketiminin söz konusu olduğu kıta ülkelerinde, talebin önümüzdeki yıllarda ciddi oranlarda artacağını değerlendiren Rusya, kıtanın ihtiyaçlarına yönelik çözüm önerileri ile kendine pazar yaratma arayışına girmiş durumda.
Rusya’nın ana doğal gaz ve LNG üretim şirketleri olan Gazprom ve Novatek, özellikle Yamal LNG tesislerinde üretilen ve gelecek yıl itibariyle açığa çıkacak LNG’nin, Afrika’da, deniz kıyısında kurulacak sabit platformlar üzerinden karaya aktarılması ve boru hatları üzerinden iç bölgelere iletilmesi, aynı zamanda elektrik üretilerek, şebekeye verilmesine yönelik bir projenin peşine düşmüş durumdalar.
Rus haber sitesi RİA Novosti’de yer alan bir değerlendirme yazısı konuyu derinlemesine ele almış ama doğal olarak sadece Rusya üzerinden bir değerlendirme olmuş ve projeye yönelik bazı bilgilere yer verilmiş.
“Afrika’nın enerji talebinde bir büyüme potansiyeli olduğu kesin ve bu potansiyelin yılda 20-30 milyon ton civarında olacağı tahmin ediliyor. Gerçekleştiği takdirde Rusya’nın Avrupa pazarını ikame etmesini sağlayacağı gibi ilave satış imkânları da sağlayabilir.”
“Şirketlerin önerisi, deniz tabanında 190 x 70 metrelik bir platform inşa edilmesi ki; bu platformun rıhtım, LNG depolama, yeniden gazlaştırma ve 1 GW’a kadar kapasiteye sahip bir enerji santrali olarak hizmet vermesi hedefleniyor. Yılda on milyar metreküp LNG kapasitesinden bahsediliyor.”
Bu projenin Rusya açısından hem uzun süreli doğal gaz anlaşmalarına olanak sağlayarak boşa çıkan üretimine alıcı bulunmasını sağlayacağı hem pozisyon kaybetmeye başladığı Afrika’da siyasi gücünü artırmaya yardımcı olacağı değerlendirilebilir ama Rusya’nın önünde, aşması gereken çok ciddi bir engel var: Finans kaynağı.
Rusya’nın kendi gazına ve kendi LNG teknolojisine kullanıcı ararken, bunu destekleyecek finans gücüne sahip olmadığı da sır değil. Bu projeye, Batılı devletlerin söz sahibi olduğu Dünya Bankası ve benzeri kurumlardan finans bulması da mümkün olmayacaktır.
Bu durumda Rusya’nın çalabileceği tek kapı ise hepimizin malumu olan Çin olsa gerek. Yamal projesinde zaten ortaklığı olan Çin’in, güçlü siyasi ve ekonomik ilişkiler geliştirdiği Afrika’da, Rusya’ya hem siyasi hem finansal destek sağlayabileceği tartışmasız bir gerçek.
Rusya güzel bir fikir ve proje üretimi gerçekleştirmiş, özellikle doğrudan doğal gazını değil ondan üreteceği elektriği satmaya yönelmek gelişkin bir düşünce ama bunu tek başına gerçekleştirmesi zor olacaktır. Çin desteği ile birlikte projenin birkaç bölgede birden hayata geçirilmesi mümkün olabilecektir.
Zaten bu ve benzeri projeleri oluşturup hayata geçiremediği takdirde, 2027 ve sonrası Rusya’nın enerji kaynakları ihracatı geçinmesi zorlaşmaya başlayacaktır. Bu sene artan petrol fiyatları ve ambargodaki gevşemeler Rusya için olumlu sonuçlar doğurmakla birlikte gelecek yıllar bu kadar parlak olmayacaktır.
Avrupa, Kuzey Afrika’yı, yenilenebilir enerji kaynakları ile elektrik üretip, Avrupa’ya doğrudan elektrik aktarabileceği bir alan olarak görüyor ama Çin ve Rusya işbirliği kara Afrika’nın kapılarını ABD ve Avrupa için tamamen kapatabilir, bakalım onların karşı hamlesi ne olacak?