Enerji Günlüğü - Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), Uluslararası Yenilenebilir Enerji Ajansı (IRENA), Birleşmiş Milletler Ekonomik ve Sosyal İşler Dairesi İstatistik Bölümü (UN DESA), Dünya Bankası ve Dünya Sağlık Örgütü (WHO) tarafından hazırlanan Birleşmiş Milletler Sürdürülebilir Kalkınma Hedefi 7 (SDG 7) Raporu yayınlandı.
Uluslararası topluma SDG 7’yi ilerletmek için enerjiye erişim, enerji verimliliği, yenilenebilir enerji ve uluslararası işbirliği konularında kaydedilen ilerlemeyi yansıtacak küresel bir veri seti sağlamayı amaçlayan Rapor’un son versiyonu 2023 ve 2024 verilerini içeriyor.
Raporda yer alan veriler, dünyanın çoğu bölgesinin enerji konusunda evrensel erişime yaklaştığını gösterirken, Sahra Altı Afrika’da ilerlemenin önemli ölçüde yavaşladığını ve 2030 yılına kadar evrensel erişime ulaşmak için elektrifikasyon hızının üç katına çıkması gerektiğini ortaya koyuyor.
KİŞİ BAŞINA 544 WATT TEMİZ ENERJİ
Rapora göre yenilenebilir enerji güçlü genişlemesini sürdürerek küresel elektrik tüketiminin yüzde 30'undan fazlasını oluşturdu. Yenilenebilir enerji üretim kapasitesi ise kişi başına 544 watt (bir buzdolabını çalıştırmaya yetecek kadar) ile küresel bir rekora ulaştı.
TEMİZ ENERJİYE PARA AKIŞI
Gelişmekte olan ülkelerde temiz enerjiyi destekleyen uluslararası kamu finansman akışları hafifçe artarak 24,6 milyar ABD dolarına ulaştı. Küresel enerji verimliliğindeki iyileşmeler, ABD doları başına 3,76 megajoule seviyesinde. Ancak bu, Sürdürülebilir Kalkınma Hedefi (SKH) 7 hedeflerini karşılamak için yetersiz kabul ediliyor.
Rapor’da bir uyarı da yer alıyor: Acil ve kapsamlı önlemler alınmadığı takdirde dünya 2030 yılına kadar uygun fiyatlı, güvenilir, sürdürülebilir ve modern enerjiye evrensel erişimi sağlamayı hedefleyen Sürdürülebilir Kalkınma Hedefi 7’ye ulaşamaz.
YERLİ VE YENİLENEBİLİR KULLANIMI
Sürdürülebilir Kalkınma Hedefi 7 - Enerji İzleme Raporu’na göre mevcut küresel enerji krizi, enerji başta olmak üzere tüm ekonomik faaliyetler üzerinde önemli etkiler bırakacak. Bu bağlamda, yerli yenilenebilir enerji kullanımının hızlandırılması, hem enerji güvenliğini ve erişilebilirliğini güçlendirmek hem de uzun vadeli iklim ve kalkınma hedeflerini ilerletmek için giderek daha önemli görülüyor.
EN UCUZ ÇÖZÜM OFFGRID GES
Şebekeden bağımsız güneş enerjisi ve mini şebekeler de dahil olmak üzere dağıtılmış yenilenebilir enerji çözümleri, halihazırda yüz milyonlarca insana hizmet veren, elektrik erişimi için uygun maliyetli bir çözüm olarak gösteriliyor. Elektrikli pişirme, biyoetanol ve biyogazın da ölçeklenebilir yenilenebilir enerji pişirme çözümleri olarak giderek daha fazla ilgi gördüğü, temiz pişirme yollarını daha da çeşitlendirmeye yardımcı olduğu vurgulanıyor.
EN BÜYÜK ENGEL EKONOMİK
Rapora göre elektrik erişiminin genişletilmesinin önündeki en büyük engellerden biri ekonomik erişilebilirlik sorunu. Altyapının mevcut olduğu yerlerde bile, birçok hane bağlantı ücretlerini, kablolama maliyetlerini veya temel enerji hizmetlerini karşılayamıyor. Ülkelerin elektriğe erişimi olmayan nüfusa ulaşmak için yenilikçi finansman mekanizmaları ve en düşük maliyetli elektrifikasyon çözümleri bulması büyük önem taşıyor.
KISITLI FİNANSMAN ENGELİ
Sürdürülebilir Kalkınma Hedefi 7’ye ulaşmak için finansman imkanları yetersiz kalıyor ya da tamamen azalıyor. En az gelişmiş ülkelere temiz enerji desteği için yapılan uluslararası finansal akışlar 2024’te yüzde 11’lik düşüşle 3.7 milyar dolara geriledi. Daha güçlü siyasi liderlik, sektörler arası koordinasyonun iyileştirilmesi ve geride kalma riski en yüksek ülke ve topluluklara stratejik odaklanma, 2030’a kadar olan süreçte öncelikli konular arasında yer alıyor. Net politika sinyalleri ve sürdürülebilir uygulama, ulusal enerji karışımını çeşitlendirmek, yenilenebilir enerjiyi artırmak, fosil yakıt ithalatına bağımlılığı azaltmak ve küresel tedarik zinciri aksamalarına karşı makroekonomik direnci güçlendirmek için temel önem taşımaktadır.
SDG7 RAPORUNDAKİ TEMEL BULGULAR:
Elektriğe erişim: Elde edilen kazanımlara rağmen, ilerleme hâlâ çok yavaş. 2024 yılında küresel erişim oranı %92'de durağanlaştı ve yıllık büyüme önceki on yıla kıyasla yarıya indi. Sahra Altı Afrika ve kırsal nüfus giderek geride kalıyor; Sahra Altı Afrika'daki kırsal kesimdeki erişim açığı 2010'da 376 milyondan 2024'te 447 milyona yükseldi. 2030 yılına kadar evrensel erişime ulaşmak için ilerleme hızının yılda %1,3'e üç katına çıkması gerekecek.
Temiz yakıt ve pişirme teknolojilerine erişim: Bu, yaklaşık iki milyar insanı (dünya nüfusunun yaklaşık dörtte birini) etkileyen en büyük enerji açığı olmaya devam ediyor. İlerleme eşit değil ve kentsel-kırsal ayrım çok belirgin: Kentsel nüfusun %89'u temiz pişirme imkanına sahipken, kırsal kesimde yaşayanların sadece %56'sı bu imkana sahip. Daha güçlü önlemler alınmazsa, 2030 yılına kadar 1,8 milyar insan hala kömür, odun, gazyağı ve kömür gibi kirletici yakıtlara bağımlı kalabilir. Sahra Altı Afrika yine orantısız bir paya sahip ve erişimden yoksun insan sayısının 2027 yılına kadar bir milyara ulaşması bekleniyor. Bunun ciddi sağlık sonuçları var; ev içi hava kirliliği yılda yaklaşık 3 milyon ölüme neden oluyor.
Yenilenebilir enerji: Yenilenebilir enerji kaynakları artık elektriğin %30'undan fazlasını karşılıyor, ancak ısı ve ulaşımda payları sınırlı kalıyor. Rekor düzeydeki büyümeye rağmen, yenilenebilir enerji üretim kapasitesindeki eşitsizlikler devam ediyor; düşük gelirli ülkelerde kişi başına düşen yenilenebilir enerji üretim kapasitesi sadece 33,6 watt iken, yüksek gelirli ülkelerde bu rakam kişi başına 1.224 watt'a ulaşıyor.
Enerji verimliliği: Küresel hedeflere ulaşmak için gereken hızın gerisinde kalınıyor; ilerleme oranı 2022'de %2,4'ten 2023'te %1,5'e düştü. Enerji yoğunluğundaki son iyileşmeler, Sürdürülebilir Kalkınma Hedefi 7 ile uyumlu olmak için gereken seviyenin çok altında kalıyor ve bu da hedef ile uygulama arasındaki uçurumun genişlediğini gösteriyor. Sektörler genelinde verimlilik önlemlerinin güçlendirilmesi, yalnızca enerji talebini azaltmak için değil, aynı zamanda maliyetleri ve emisyonları düşürmek için de şarttır.
Gelişmekte olan ülkelere temiz enerji desteği amacıyla yapılan uluslararası kamu finansmanı akışları: Son veriler, ihtiyaçlara kıyasla yetersiz ve sınırlı bir büyüme olduğunu ortaya koyuyor; akışlar 2023'te 24,4 milyar ABD dolarından 2024'te 24,6 milyar ABD dolarına hafifçe yükseldi. Borçlanmanın yüksek maliyetinin gelişmekte olan ülkelerde ekonomik baskı yaratmasına rağmen, borç bazlı finansman, 2024 yılında toplam akışların yaklaşık %80'ini oluşturarak uluslararası kamu temiz enerji finansmanının ana biçimi olmaya devam ediyor. Hibeler %13'lük bir paya sahipken, öz sermaye finansmanı ve risk garantileri sırasıyla %2 ve %5 ile nispeten düşük seviyelerde kaldı.
Rapor, Sürdürülebilir Kalkınma Hedefi 7’nin kapsamlı incelemesinin ardından, 8 Temmuz 2026’da düzenlenecek özel bir lansman etkinliğinde karar vericilere sunulacak. Sunum, Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri (SKH) konusunda kaydedilen ilerlemeyi denetleyen New York’taki Yüksek Düzeyli Sürdürülebilir Kalkınma Siyasi Forumu'nda gerçekleştirilecek.