Enerji yönetimi henüz açıkça ilan etmese de Türkiye’nin ithal kömürden değil ama yerli kömürden çıkış sürecine girdiğini düşünüyorum.

Bu iddiamın iki temel kanıtı var. İlki, yerli kömüre dayalı termik santral filomuzun giderek yaşlanmasına karşın yeni yatırımların yapılmamasıyla, ikincisi ise emisyon ticaret sistemlerinin kömüre dayalı elektrik üretimine getireceği maliyetlerle ilgilidir.

Yerli kömür santralleri yaşlanırken yerine yenileri gelmiyor

Türkiye’de yerli kömür arzının yaklaşık %85’i elektrik üretmek amacıyla termik santrallerde tüketiliyor. Bu nedenle, kömür üretiminin geleceğini de çok büyük ölçüde bu santrallerin durumu belirleyecek.

Ülkemizde kömüre dayalı elektrik kurulu gücünün yaklaşık %48’ini oluşturan ithal kömür santral ünitelerinin ortalama yaşı sadece 13 yıldır. Dolayısıyla oldukça genç olan bu santraller daha uzun yıllar bizimle birlikte olmaya devam edecek. Yerli kömür santrallerinde ise tablo farklı. Kurulu güç içindeki payları %52 olan bu santrallerin ortalama yaşı, kömürlü santraller için genellikle tasarım ömrü kabul edilen 30 yıla dayanmış durumda. Üstelik filonun yaklaşık üçte biri 40 yaşın üzerinde.

Önümüzdeki dönemde santrallerin yaşlanması, yenileme yatırımlarının yapılmaması ya da yeterli kömür rezervlerinin kalmaması gibi gerekçelerle sistemden çıkışların başlayacağını öngörmek zor değil. Nitekim, bunun ilk örneklerinin Soma B ve Sivas-Kangal santrallerinin olacağı, medyaya düşen haberlerden anlaşılıyor.

Öte yandan, yerli kömüre dayalı santral yatırımları son yıllarda giderek azaldı ve sonunda durma noktasına geldi. Kamu sektörü hiçbir şekilde yeni yatırımları gündemine almazken, kömüre sermaye koymanın giderek zorlaştığı bir iklimde özel sektör ne yeni ne de yenileme yatırımlarına yanaşmakta. Son 10 yılda yaklaşık 50 bin megavat büyüklüğünde yeni santral kapasitesi devreye alınırken bunun yalnızca %2,3'ü, yani yaklaşık 1.150 megavatı, yerli kömüre dayalı oldu. Son 7 yılda ise yerli kömüre dayalı kayda değer büyüklükte yeni bir kurulu güç tesis edilmedi. Yeni yatırımların yapılmaması halinde, yerli kömür santralleri ömürlerini tamamladıkça kömür üretimi de gerileyecek, böylece Türkiye’de kömür sektörü doğal bir sönümlenme sürecine girecektir.

Yerli kömüre yeni yük: Karbon düzenlemeleri

Yerli kömürden çıkışın ikinci göstergesi, emisyon ticaret sistemleriyle ilgili düzenlemelerdir. Avrupa Birliği'nin Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (AB-SKDM) kesin uygulama dönemi, 1 Ocak 2026 itibarıyla resmen başladı. Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi'ne (TR-ETS) ilişkin yönetmelik ise geçtiğimiz ağustos ayında Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdi. Her iki düzenleme de Türkiye'deki kömür sektörü açısından oyunun kurallarını kökten değiştirecek niteliktedir.

TR-ETS'nin ilk uygulama dönemi 2028'de başlayacak. Bu nedenle kömür santrallerine uygulanacak karbon fiyatını ve ücretsiz emisyon tahsisatının düzeyini henüz bilmiyoruz. Ancak ton başına karbon fiyatı AB'deki fiyatın üçte biri düzeyinde bile belirlense, ücretsiz emisyon tahsisatı sağlanmadığında kömür santrallerine önemli bir maliyet yüklenecek. Bu maliyet, bugünkü elektrik satış fiyatının neredeyse %50'sine ulaşabilecek. Böyle bir durumda kömür santrallerinin diğer santrallerle rekabet etme olanağı büyük ölçüde ortadan kalkacak.

Kömürlü santrallerin kapatılması veya yenilerinin kurulmaması yönündeki asıl baskı ise ihracatçı sanayi tarafından gelecek.

Avrupa Birliği, Türkiye'nin en büyük ihracat pazarı. AB-SKDM kapsamında doğrudan emisyonların yanı sıra tesiste tüketilen elektrikten kaynaklanan dolaylı emisyonlar bugün için çimento ve gübre sektörlerinde hesaba katılıyor. Ancak, önümüzdeki dönemde kapsamın genişlemesi ve demir-çelik dahil pek çok sektörün dolaylı emisyonların yükünden de etkilenmesi kaçınılmaz. Bu durumda, AB sınırında yüksek karbon vergisi ödemek istemeyecek olan ihracatçı sanayinin, ulusal elektrik şebekesinin ortalama karbon yoğunluğunu yükselten kömürlü santrallerin sistem dışına çıkarılması yönünde piyasa baskısı oluşturması muhtemeldir.

Yerli kömürden çıkışın bedeli

Yerli kömürün toplam birincil enerji arzı içindeki payı son 10 yılda yaklaşık %12 seviyesinden %10'un altına, elektrik kurulu gücü içindeki payı ise %13’den %9’a kadar gerilemiş durumda. Türkiye'nin yerli kömürden çıkış sürecine girdiğini gösteren bu tablo, önümüzdeki yıllarda daha da belirginleşecektir.

Ancak dünyada son dönemde yaşanan gerilimler, yerli enerji kaynağına sahip olmanın önemini bir kez daha gösterdi. Kömürden çıktığını ilan eden ülkelerde bile jeopolitik riskler arttığında kömüre geçici geri dönüşler yaşandı. Bu riskler, ülkeleri kömür gibi geleneksel kaynakları da elde tutmaya yöneltiyor. Kömür, pek çok ülke için arz güvenliği bakımından hâlâ bir "sigorta" işlevi görüyor; ihtiyaç duyulduğunda hayat kurtarıcı olabiliyor. Dolayısıyla, Türkiye gibi enerji ithalatına yüksek oranda bağımlı bir ülkenin kömürden çıkması gerekiyorsa önceliğin yerli kömüre değil, ithal kömüre verilmesi daha akılcı olurdu. Oysa uygulanan enerji politikalarının bunun tam tersi yönde netice verdiğini görüyoruz.

Yerli kömürden çıkışın enerji arz güvenliği üzerinde ciddi sonuçları olabilir. Kömür madenciliğiyle ayakta kalan kentler ise bu süreçten olumsuz etkilenecektir. Bundan sonraki dönemde yerli kömür santrallerinin devreden çıkış hızı, yeni yatırımların seyri ve emisyon ticareti kapsamında belirlenecek karbon fiyatı, Türkiye'nin kömürden çıkış sürecinin yönünü belirleyen temel göstergeler olacak.

Kaynaklar

ETKB, Enerji İşleri Genel Müdürlüğü, EİGM Raporları – Ulusal Enerji Denge Tabloları, https://enerji.gov.tr/eigm-raporlari, Erişim: 08.11.2026

TEİAŞ, Elektrik İstatistikleri, https://www.teias.gov.tr/turkiye-elektrik-uretim-iletim-istatistikleri, Erişim: 08.11.2026.

TEİAŞ, Yük Tevzi Bilgi Sistemi, Türkiye Elektrik İstatistikleri, https://ytbsbilgi.teias.gov.tr/ytbsbilgi/frm_istatistikler.jsf, Erişim: 08.11.2026.