MEHMET KARA - ÖZEL RÖPORTAJ

Sürdürülebilirlik son yılların en çok kullanılan kavramlarından biri. İklim değişikliği ile mücadeleye yönelik çalışmaların kesişim kümesi denilebilir buna. İklimi korumak için karbon salımını azaltma, salınmış karbonu yakalama, karbonsuz bir geleceğe yönelik çabaları cazip kılma, insanlığın ortak uğraşları arasında denilebilir.

Dünya bu çabaları cazip kılmanın yolunu, tüm ekonomi aktörlerine belirli görevler yüklemekte buldu. “Karbon ayak izini hesapla, sonra da bunu azaltmak için üzerine düşen görevleri yerine getir” diye özetlenebilecek bu yükümlülükler, karbon azaltmaya dönük çabaları temsil eden sertifikaların ticarete konu edilmesini de beraberinde getirdi.

Peki karbon ticareti olarak da bilinen bu faaliyetler nerede gerçekleştiriliyor? Karbon azaltmaya yönelik faaliyetimi nasıl belgelerim? Diyelim ki belgeledim, bunu nerede işleme sokup avantajından faydalanabilirim? Ve bu sertifikalar kaça alınır, kaça satılır? İşte bu sertifikaları çıkartanlar ile karbon ayak izlerini küçültmek amacıyla bunları almak isteyenleri buluşturan bir platform olan ATP Greenex Birim Başkanı Tuğba Sarı’ya mikrofon uzattık.

Bize Greenex’ten söz eder misiniz?

GreenX, 2024 yılında Türkiye’nin ilk dijital karbon ve yeşil enerji pazar yeri olarak kuruldu. Kurma nedenimize gelince... Uluslararası pazar araştırmalarına baktığımızda 2030 yılında yaklaşık 111 milyar dolarlık bir gönüllü karbon kredisi pazarı oluşacağından söz ediliyor. Biz de bundan yola çıkarak bu pazar yerini kurduk. Dijital pazar yerimizde alıcı ve satıcılar iki gün içerisinde karbon kredisi sertifikalarına ulaşabiliyorlar.

Karbon kredi sertifikaları nedir, biraz açar mısınız?

Günümüzde pek çok firma, mevzuatsal zorunluluklar gereği sürdürülebilirlik raporlamaları yapıyor. Raporlarda şirketlerin karbon ayık izine de yer verilmesi isteniyor. Bunu azaltma, dengeleme, indirgeme yükümlülükleri şirketlerin belli başlı aksiyonları almalarını gerektiriyor. Karbon dengeleme yükümlülüklerinin yerine getirilmesinde karbon sertifikaları kullanılıyor. İşte bu sertifikalar şu anda gönüllü pazarda işlem görüyor. ATP Greenx platformunda kurumsal firmalarımız karbon sertifikalarına ücretsiz erişebiliyor. Greenex, şirketlerin sertifika fiyatlarını, Türkiye’de ve uluslararası pazarda ne kadar işlem olduğunu görebildikleri ve kolayca sertifikalarını alabildikleri bir pazar yeri.

Greenex’in kendi gelir modeli nedir peki?

Biz aslında kendimize pazar yeri diyoruz ama şu anda bir aracı kurum, bir borsa mantığıyla çalışıyoruz. Blockchain (Blok Zincir) teknolojisiyle çalışan bir eşleştirme servisimiz var. Borsada kullanılan altyapıyı kullanarak bu eşleştirme servisini oluşturduk. Dolayısıyla en iyi fiyatları ve uluslararası pazardaki fiyatları da görebildiğiniz bir pazar yeri. Kâğıt, kürek, evrağı bir tarafa bırakıp akıllı kontratlar ve bunların güvenli takasını gerçekleştiriyoruz. Dolayısıyla, hisse alıp satan taraflar çok yakından bilirler, paramız olmadan bir hisseyi alamayız. Bir işlem limit kontrolü yapar aracı kurumlar. Aynı mantıkta bizim platformumuzda da bir işlem limiti kontrolü yapıyoruz. Dolayısıyla alıcının parası bir şekilde güvende, satıcının da aynı şekilde tahsilat garantisi güvende.

Siz hizmet ücreti mi alıyorsunuz, komisyon mu alıyorsunuz?

Bizimki aracı kurum mantığı, aslında hizmet ücreti alıyoruz. İşlem gerçekleştiğinde hem alıcı taraftan hem satıcı taraftan bir komisyon alıyoruz. Platforma erişim ücretsiz, gelir modelimiz komisyon üzerine.

Bu platform üzerinde kimler işlem yapıyor?

Şu anda yaklaşık 250 firmamız var. Bunların hepsi kurumsal büyük firmalar. Örneğin Pegasus, Arçelik gibi şirketler. Ve tabii ki tüm sertifika sağlayıcılar, Enerjisa Üretim, Aydem Yenilenebilir, Aksa Enerji, Zorlu Enerji, Limak Enerji, yani aklımıza gelebilecek tüm enerji firmaları şu anda platformumuzda. Aynı şekilde sanayi kuruluşları da yine platformumuzda ve sertifika işlemlerini buradan gerçekleştiriyorlar. Demir çelik ve çimento sektöründeki büyük firmalar. İşte bunlar gibi çok büyük, sektörümüzün önde gelen kurum ve kuruluşları şu an platformumuzda sertifikalarını da alıyorlar.

İşlem hacminden bahsetsek? Son iki yılda nereden nereye geldiniz?

İlk açıldığımız yıl, yani 2024’de 50.000 MWh’lik işlem ile 225 bin TL’lik hacim oluştu. 2025 yılında ise 562 bin 448 MWh’lik işlem ile 4 milyon TL’ye yaklaştık. Ve platformda yayınlanan emir hacmi de 6.6 milyon MWh seviyesine ulaştı.

Sertifika fiyatlarında durum nasıl?

İlk açıldığımızda megavatsaat (MWh) başına sertifika fiyatları 4-5 TL arasında değişiyordu. Talep arttıkça bu fiyat yükseliyor. 2025 yılında gerçekleşen işlemlerdeki ortalama sertifika fiyatı MWh başına 6.72 TL oldu.

Bu yılki hedef ve beklentileriniz?

2026 çok daha farklı bir yıl olacak. Çünkü Türkiye Emisyon Ticareti Sistemi kurulacak ve firmalar bugünden önlemlerini ve o heyecanlarını bizimle paylaşıyorlar. Bugünden yatırım yapmak isteyen, sertifika edinmek isteyen, hem finansal kuruluşlar hem özel işletmeler var. 2026 yılında yaklaşık 1.7 MWh’lik sertifikanın işlem görmesini ve 13.5 milyon TL’lik işlem hacmi oluşmasını bekliyoruz. Emir hacmi tahminimiz ise 16.5 milyon MWh seviyesinde. Bu yılki ortalama fiyata dair öngörümüz ise megavatsaat başına 7.5-8.0 TL.

Peki bu konudaki bilinç düzeyi nedir?

İlk başladığımız yıl farkındalık oldukça düşüktü. Yani bir YEK-G sertifikasını, gönüllü piyasada işlem gören sertifikaları her gittiğimiz yerde anlatmaya çalıştık. Tabii kanuni yükümlülük de önemli bir etmen. Firmalar herhangi bir mevzuat yükümlülüğü olmadan bu sertifikaları alıp satma işine çok sıcak yaklaşmamışlardı. Ama kanuni zorunluluk ve özellikle Avrupa’ya ihracat yapan firmaların direkt bu sertifikaları talep etmesi, sürdürebilirlik raporlamalarında görmeyi talep etmeleriyle beraber, bunda bir artış yaşandı. 2025 senesinin sonlarına doğru büyük bir talep artışıyla karşı karşıya kaldık. Daha önce hiç sertifika almayan firmalar başvurmaya başladı. Bu nedenle, 2026 senesinin çok daha hareketli olacağını görmeye başladık. Bu konudaki farkındalık da günbegün artarak devam ediyor. 2026 senesi tam da o sene olacak diye düşünüyorum.

Mehmet KARA - Enerji Günlüğü / İSTANBUL