Enerji Günlüğü - Dünya Nükleer Endüstrisi Durum Raporu’nun (WNISR 2026) küresel tanıtım toplantısı Friedrich-Ebert-Stiftung, Heinrich-Böll-Stiftung, Ekosfer ve WNISR/Mycle Schneider Consulting ev sahipliğinde İstanbul’da gerçekleştirildi. Lansmanda açılış konuşmalarını Heinrich Böll Stiftung Derneği İstanbul Ofisi Direktörü Dawid D. Bartelt, Ekosfer Derneği Yönetim Kurulu Başkanı Barış Eceçelik ve Japonya Eski Dışişleri Bakanı Kono Taro yaptı.
NÜKLEER ENERJİ SÜRDÜRÜLEBİLİR DEĞİL
Rapor sunumunda ilk sözü alan Dawid D. Bartelt, nükleer enerjinin tüm dünyada son derece manipüle edilerek tartışıldığını, bu raporun alandaki bu sorunu aşma hedefi taşıdığını aktardı. Dünya genelinde nükleer enerjinin yeniden çerçevelendiğini belirten Bartelt, “Nükleer enerji artık temiz, sürdürülebilir, yenilenebilir ve aynı zamanda güvenilir bir enerji kaynağı olarak yeniden sunuluyor. İklim değişikliğini durdurma çabasında acilen ihtiyaç duyulduğu iddia edilen bu enerji kaynağı tehlikeli, pahalı ve güvenilir değil. Dünyadaki çoğu ülkenin hâlâ nasıl başa çıkacağını bilmediği binlerce yıllık ölümcül bir radyoaktif miras da bırakıyor. Alternatifler göz önüne alındığında tamamen gerekliliği ciddi şekilde sorgulanmalı” şeklinde konuştu.
YAPAY ZEKÂ GEREKÇELİ TALEP ARTIŞI TARTIŞMASI
Japonya Eski Dışişleri Bakanı ve Milletvekili Kono Taro, toplantıya uzaktan erişimle katılırken, Fukuşima’daki kazanın yaralarının yavaş yavaş sarıldığını söyledi. Japonya’da hükümetin yapay zekâ ve veri merkezlerinden kaynaklanan elektrik talebi artışını karşılamak adına nükleer enerjiyi yeniden teşvik etmeye çalıştığını anlatan Taro şöyle konuştu: “Enerji politikasını tartışabilmek için gerçek verilere ihtiyacımız var. Örneğin yenilenebilir enerji ile nükleer enerjinin maliyeti hâlâ biraz çarpıtılıyor. Kullanılmış yakıtın durumu, güvenlik, yeniden işleme veya küçük modüler reaktörler (SMR) konusundaki gerçekler, enerji politikasına katılan birçok kişi tarafından yeterince kavranamıyor. Yapmamız gereken şey, bu rapordaki (WNSR 2026) bilgileri genel kamuoyuna yaymak için çaba göstermek.”
ÇİN DIŞINDA NÜKLEERDEN ELEKTRİK ÜRETİMİ DÜŞÜŞTE
WNISR Koordinatörü ve Yayıncısı Mycle Schneider, toplantıdaki konuşmasında nükleer elektrik üretiminde 2025’te yüzde 1,1’lik bir artış olduğunu ancak Çin’in buradaki rolüne dikkat edilmesi gerektiğinin altını çizdi. 2024 ve 2025 yıllarında küresel nükleer elektrik üretiminde 20 yıl önceki zirvenin çok az üzerinde yeni rekorlar kırıldığını anlatan Schneider, “Çin son 15-20 yılın tüm istatistiklerini domine etti. Çin’de 2025 yılında yüzde 7.6’lık bir artış yaşanırken dünya genelinde nükleer elektrik üretiminde düşüş görülüyor” dedi.
RÜZGÂR VE GÜNEŞ, NÜKLEERİN İKİ KATI
Rüzgâr ve güneş enerjisinin toplamda nükleer santrallerin iki katından fazla elektrik ürettiğini anlatan Schneider şöyle devam etti:
“Mart 2025-Haziran 2026 arasında güneş veya rüzgâr tek başına nükleerden fazla elektrik üretti. Hidroelektrik dahil tüm yenilenebilir kaynakların toplam üretimdeki payının da tarihte ilk kez kömürü geçtiğini görüyoruz. Büyüme hızları da çok anlamlı. Nükleer enerjinin küresel yıllık üretim büyüme oranı yüzde 1 iken; rüzgârın yüzde 8, güneş enerjisinin yıllık büyüme oranı ise yüzde 30 olarak gerçekleşti. Nükleer ile yenilenebilir rakipleri arasındaki makasın her geçen yıl daha hızlı açıldığını söyleyebiliriz.”
GES’LERDE, NÜKLEERDEKİNİN 120 KATI ARTIŞ
Nükleer sektörün durumuna ilişkin algı ile sektörün gerçekleri arasında uçurum derecesinde fark olduğunu öne süren Schneider şöyle konuştu:
“Nükleer enerji programını önemli ölçüde genişleten tek ülke Çin. Geçtiğimiz yıl Çin’de nükleer enerji kapasitesindeki artışın 120 katı kadar yeni güneş enerjisi kapasitesi devreye alındı. Dünya nüfusunun üçte birini oluşturan Çin ve Hindistan’ın her biri, bugün nükleer santrallerden elde ettikleri elektriğin beş katından fazlasını rüzgâr ve güneş enerjisinden üretiyor.”
İNŞASI BAŞLAYAN 12 REAKTÖRÜN 9’U ÇİN’DE
Schneider, 2025 yılında dünya genelinde devreye alınan yeni nükleer reaktör sayısından daha fazla reaktörün kapatıldığını, toplam işletme kapasitesinin de bir miktar azaldığını anlattı. Küresel nükleer enerji üretiminin Çin’deki yüzde 7.6’lık artış sayesinde sınırlı ölçüde yükseldiğini kaydeden Schneider, 2025 yılında inşasına başlanan 12 yeni nükleer reaktörün dokuzunun Çin’de, ikisinin ise Rusya’da bulunduğunu sözlerine ekledi.
104 REAKTÖR AÇILDI, 106 REAKTÖR KAPANDI
Rapordaki reaktör verilerini de ele alan Schneider, “Son 20 yılda dünya genelinde 104 reaktör açılırken 106 reaktör ise kapanmış. Çin hariç tutulduğunda, son 20 yılda dünyada net 55 reaktörlük bir azalma söz konusu. 2025 yılı başında dünya çapında 13 reaktörün açılması planlanırken sadece 4’ünün açılabildiğini, buna karşılık 7 reaktörün kapandığını görüyoruz. Bu durum, nükleer inşaat sektörünün son yılında dahi öngörüde bulunamadığını kanıtlamaktadır” diye konuştu.
RAPOR İNTERNETTE ERİŞİME AÇIK
Nükleer santrallara ilişkin işletme, üretim, reaktör yaşı ve yeni reaktör inşaatları bilgilerini de kapsayan kapsamlı bir genel bakış sunmayı hedefleyen WNISR2026, geçmiş raporlarda ele alınan konuların yanı sıra, Nükleer Enerji ve Yenilenebilir Enerjinin Yaygınlaşması konusunu da ele aldı. Rapora şu adresten erişilebilir: https://www.worldnuclearreport.org/
Erdem Duru - Enerji Günlüğü / İSTANBUL