1. YAZARLAR

  2. Murat LeCompte

  3. IEA'nın elektrifikasyon tahmini COP31 hedefi ile çelişiyor
Murat LeCompte

Murat LeCompte

KÜRESEL ENERJİ RAPORU
Yazarın Tüm Yazıları >

IEA'nın elektrifikasyon tahmini COP31 hedefi ile çelişiyor

Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), enerji dünyasının en önemli referans kaynaklarından biri kabul edilen Dünya Enerji Görünümü 2026’yı (World Energy Outlook 2026) yayımladı.

Rapor, kriz sonrası dünyaya dair bir mesaj veriyor ve öne çıkan temel tespit şu: Dünya, sessiz sedasız Hürmüz Boğazı olmadan yaşamayı öğreniyor. Ama bir gerçek de şu, petrol talebi tahmin edildiği gibi 

Şimdi ayrıntılara geçebiliriz. 

Dünya, dokuz aydır İran ile Umman arasındaki dar bir su yolu olan Hürmüz Boğazı’nın küresel ekonomiyi rehin almasını izliyor. Tankerler saldırıya uğradı, bir gaz tankeri hâlâ Umman kıyılarında yanmaya devam ediyor ve Boğaz’dan geçen gemi trafiği neredeyse tamamen durdu. 

TARİHİN EN BÜYÜK ARZ ŞOKU 

Uluslararası Enerji Ajansı’nın (IEA) dökümanı, bölgedeki savaşın maliyetini rakamlarla ortaya koyuyor. Rapora göre ABD’nin İran’a yönelik saldırısıyla Hürmüz Boğazı’ndan enerji akışının kesintiye uğratması, Körfez’den gelen yaklaşık 2,8 milyar varil petrolün ve 60 milyar metreküp doğal gazın sisteme girmesini önledi. Bu durum, dünyayı bugüne kadar etkileyen en büyük enerji arz şoku anlamına geliyor. Evet, yanlış duymadınız, yapılan değerlendirmelere göre 1970’lerdeki petrol şokundan bile daha büyük bir krizden söz ediyoruz. 

BOĞAZ OLMADAN YAŞAMAK 

Kriz öncesinde Hürmüz Boğazı’ndan günde yaklaşık 20 milyon varil petrol geçiyordu. Raporda ele alınan ve deniz taşımacılığına yönelik tehlikenin yıllarca süreceği varsayılan “düşük Hürmüz kullanımı” senaryosuna göre, bu akış 2030’da günlük 8,5 milyon varile, 2035 yılında ise 2 milyon varilin altına düşüyor. 

Bu senaryonun değişmesi, ancak ve ancak ithalatçıların veya ihracatçıların Hürmüz’ü devre dışı bırakan yeni boru hatları inşa etmeleri ile mümkün İthalatçılar yeni tedarikçilere yönelebilir ve onları başlangıçta bağımlı kılan talep seviyelerini düşürebilirler.

IEA Raporu’nda dürüstçe yer verilen bir itiraf ise şu: En uç senaryoda bile Orta Doğu, dünyanın en büyük petrol ihracatçısı olmaya devam ediyor. Yani bölge önemini yitirmiyor; yalnızca o kritik darboğaz önemini kaybediyor. 

Son yaşananları değerlendirirken “Enerji dünyasının eski haline dönebileceğine dair makul bir yol göremiyorum” diyen Fatih Birol’un şu sözleri de, Ortadoğu’da yaşananların geleceğe yönelik etkileri konusuna bakışını özetliyor: “Dünya, Boğaz (Hürmüz) olmadan da idare edebilir.”

29 MİLYON VARİLLİK BİR SORU

Rapordaki petrol talebine dair en kapsamlı bulgu, bir aralık sunuyor: Hükümetler mevcut politikalarını sürdürürse, 2050 yılına gelindiğinde dünya petrol talebi günlük 114 milyon varile ulaşacak. Eğer savaş, ülkeleri daha hızlı bir şekilde elektrifikasyona geçmeye ve fosil yakıt ithalatını azaltmaya zorlarsa, talep günlük 85 milyon varile düşecek. Bu, günlük 29 milyon varillik bir fark anlamına geliyor; yani Suudi Arabistan, Rusya ve Irak’ın toplam üretiminden bile daha büyük bir miktar. 

GERÇEKLİK VE POLİTİK TERCİH 

Baz senaryoda ise günlük ham petrol talebi, 2030 yılına kadar yaklaşık 103 milyon varil seviyesinde dengeleniyor ve ardından yavaş bir düşüşe geçiyor. Uluslararası Enerji Ajansı’nın (IEA) Ek Müdahale Senaryosu (Additional Response Case) olarak adlandırdığı yeni bir senaryoda ise krizin uzadığı ve hükümetlerin daha güçlü karşılıklar verdiği varsayılıyor. Bu durumda talep daha erken düşüşe geçiyor ve 2035 yılına gelindiğinde günlük 4 milyon varillik bir azalma daha yaşanıyor. Peki, gelecekte hangi senaryo gerçekleşecek? Bence bu jeolojik bir gerçeklik değil, bir politika tercihidir. 

DOĞAL GAZDA ARZ FAZLASI OLUŞABİLİR

Sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) ihracat kapasitesinin, günümüzdeki yaklaşık 610 milyar metreküp seviyesinden 2035 yılına kadar yaklaşık 940 milyar metreküpe çıkması bekleniyor. Eğer Asya ülkeleri ithal doğal gaza bağımlılıklarını azaltırlarsa, 2035 yılına gelindiğinde bu kapasitenin yıllık 9,2 trilyon fit küplük kısmı talebi aşabilir. 

Mevcut politikalar altında doğal gaz talebi artmaya devam ediyor; ancak bu büyümenin itici gücü, kara yolu taşımacılığındaki düşüşle birlikte petrokimya sektörüne kayıyor. 

ALICI HAKİM BİR PİYASA İHTİMALİ: BARIŞ 

IEA’nın Raporu, tam tersi bir senaryoya da değiniyor. Eğer ABD-İran çatışması kesin bir şekilde çözülürse, ham petrol arzı hızla toparlanabilir, ertelenmiş yeni doğal gaz projeleri bir anda devreye girebilir ve dünya genelinde stoklar yeniden doldurulurken fiyatların düştüğü, alıcı lehine bir petrol ve doğal gaz piyasası oluşabilir. Günümüzdeki yüksek fiyatların sonsuza dek süreceğini düşünen herkes, raporun bu bölümünü iki kez okumalı. 

Küçük bir not: Soğutma ihtiyacı, ilk kez ısıtma ihtiyacını geride bırakıyor

Raporda dikkat çeken bir diğer önemli dönüm noktası da iklimlendirmeye dair. Dünyanın binaları soğutmak için harcadığı enerji, tarihte ilk kez binaları ısıtmak için harcanan enerjiyi aştı. Soğutma talebi 2015 yılından bu yana yüzde 55 oranında arttı. Bu durum, Uluslararası Enerji Ajansı'nın (IEA) "Elektrik Çağı" olarak adlandırdığı daha büyük bir değişimin parçası. Elektrik talebi 2019’dan bu yana dünya ekonomisinden daha hızlı büyüdü; ajansın modellediği tüm senaryolarda ise elektriğin toplam enerji kullanımındaki payı 2035 yılına kadar yüzde 30 seviyesine yaklaşıyor. 

Velhasıl, IEA Raporu’nda yazan geleceğe dair ihtimallerin her biri tahmin değil, senaryo. Hem raporu kaleme alanlar hem de başta IEA Başkanı Fatih Birol olmak üzere Ajans sözcüleri de bunu bir şekilde ifade ediyor. 

Ajans geçmişte çizdiği senaryolar konusunda yanılmıştı; dolayısıyla bu raporu bir öngörüden ziyade, seçenekleri ortaya koyan bir yol haritası olarak okumak en doğrusu. 

Her neyse… 

Son dönemde yaşananlar hükümetlere üç temel ders veriyor: Enerji kaynaklarınızı çeşitlendirin, yerel üretim kapasitenizi artırın ve mümkün olan her alanda elektrifikasyona geçin. Öyle ya, böylece COP31’in 35by35 olarak özetlenen, elektrifikasyonu yüzde 23’ten yüzde 35’e yükseltme hedefi ile de uyumlanmış olursunuz değil mi? Ancak IEA'nın yukarıda not ettiğimiz tahminleri (yüzde 30), COP31'de belirlenen yüzde 35 hedefi ile çelişiyor, bunu not etmek lazım.   

Fiziksel sistem halihazırda bu yöne doğru evriliyor. Artık sefer yapmayan tankerler, Hürmüz Boğazı çevresinde planlanan yeni boru hatları ve karadaki depolama tanklarının son on yılın en düşük seviyelerine gerilemiş olması, hep aynı gerçeğe işaret ediyor. 

Bu arada şahsen Hürmüz Boğazı’nın 2035 yılında da önemini koruyacağını düşünüyorum. Ancak artık başrolde değil, sadece diğer aktörlerden biri konumunda olabilir. 

Önceki ve Sonraki Yazılar