Enerji Günlüğü - Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) tarafından hazırlanan Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi Piyasasının İşletilmesine İlişkin Yönetmelik Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdi. Yönetmelik ile Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi (TR ETS) kapsamındaki işlemlerin yürütülmesi, İşlem Kayıt Sistemi’nin (İKS) kurulması ve piyasanın etkin işletilmesine dair usul ve esaslar düzenleniyor.
KARBONDİOKSİT SALMA HAKKI
Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi (ETS) piyasasına ilişkin genel esaslar, 11 madde altında sıralanıyor. Buna göre emisyon ticaretinin yapılacağı hem birincil ve hem ikincil piyasayı Enerji Piyasaları İşletme AŞ (EPİAŞ) işletecek. Birincil piyasada, işletmelere yıllık belli miktarda karbondioksit salım hakkı tanıyan emisyon tahsisatlarının, ihale yöntemiyle ETS kapsamındaki işletmelere dağıtımı sağlanacak. İkincil piyasada ise ihale ve/veya ücretsiz tahsisat yöntemi ile dağıtımı yapılan tahsisatların piyasa katılımcıları arasında alış satış işlemleri yapılacak. Hem birincil hem de ikincil piyasalardaki işlemler ETS Piyasası Yönetim Sistemi (ETSPYS) üzerinden gerçekleştirilecek.
EPDK VE ÇEVRE BAKANLIĞI İLE KOORDİNELİ
EPİAŞ, birincil ve ikincil ETS piyasalarındaki faaliyetlerini İklim Değişikliği Başkanlığı ve EPDK ile gerekli her türlü koordinasyon ve haberleşmeyi sağlayarak yürütecek. Birincil ve ikincil ETS piyasaları işletilirken, tesislerin sera gazı emisyonlarının azaltımının desteklenmesi, emisyon tahsisatlarına ilişkin yükümlülüklerin yerine getirilip yönetilmesinin sağlanması, spot tahsisat piyasası aracılığıyla piyasa katılımcılarının işlem kayıt sistemindeki (İKS) hesaplarında bulunan tahsisatların yeniden ticarete konu edilebilmesinin sağlanması, vadeli tahsisat piyasası aracılığıyla fiyat değişim riskinden korunma ve ileriye yönelik olarak fiyat beklentilerini görme imkânının sağlanması amaçları gözetilecek.
KATILIMCILARIN YÜKÜMLÜLÜKLERİ
Piyasa katılımcıları, mevzuat hükümleri çerçevesindeki faaliyetlerini piyasanın işletilmesine zarar vermeyecek şekilde gerçekleştirmekle yükümlü kılınıyor. Tahsisatlar, ETS Yönetmeliğinde belirtilen süreler boyunca geçerli olacak. Geçerlilik süresi sonunda itfa edilmemiş tahsisatlar İKS üzerinden ilga edilecek. Katılımcılar arasındaki tahsisat ikili anlaşmalarına dair bilgiler EPİAŞ’a bildirilecek. Doğrulanmış sera gazı emisyon raporunu zamanında sunmayan piyasa katılımcıları, İKS’deki hesaplarında yer alan tahsisatlar üzerinden teslim yükümlülüğünün ifası dışında işlem yapamayacak. Raporunu sunan katılımcıların hesaplarındaki engel kaldırılacak.
KAPSAM DIŞI KALANLARIN DURUMU
ETS kapsamı dışında kaldığı İDB tarafından EPİAŞ’a bildirilen tesisler tahsisat teslim yükümlülüklerini yerine getirdikten sonra hesaplarında tahsisat bulunması durumunda, hesaplarında tahsisat kalmayana kadar ikincil piyasalarda ve tahsisat ikili anlaşmalarına ilişkin sadece satış yönlü işlem yapabilecekler. Ertesi sistem yılı için ETS kapsamı dışında olmalarına karşın, tahsisat açığı bulunan piyasa katılımcıları, tahsisat yükümlülüklerini yerine getirebilmelerini teminen, bu kapsamda ihtiyaç duyulan tahsisat miktarı kadar sadece alış yönlü işlem yapabilecekler.
ASGARİ-AZAMİ FİYAT DUYURULACAK
Birincil piyasada sunulabilecek tekliflere ilişkin azami alış miktarı ile piyasa katılımcılarının İKS’deki hesaplarında bulunabilecek toplam tahsisat miktarına ilişkin usul ve esaslar İDB’nin görüşü alınarak EPDK tarafından belirlenecek. Uygulanacak asgari ve azami tahsisat fiyatı aralıklarının belirlenmesinde Karbon Piyasası Kurulu (KPK) yetkili olacak. Belirlenen asgari ve azami tahsisat fiyat aralıkları, ek rezerv ihalesi ve Tamamlayıcı Tahsisat Fiyatı Mekanizmasında uygulanmayacak. KPK tarafından belirlenen fiyat aralıkları İDB ve Piyasa İşletmecisi tarafından internet sayfalarında ilan edilecek.
EPİAŞ’IN SORUMLULUKLARI
Yönetmelikle Piyasa İşleticisi EPİAŞ, birincil ve ikincil ETS piyasalarının işletimi, uzlaştırma yönetimi, uzlaştırma sonucu oluşan faturaların, tahakkuk, tahsilat ve ödemesi, veri yayımlama faaliyetleri ile İKS’nin işletimini eşit taraflar arasında ayrım gözetmeksizin, şeffaflık ve sorumluluk ilkeleri çerçevesinde yürütmekle yükümlü kılınıyor. İKS’nin kurulması, işletilmesi ve bu kapsamda ilgili veri alışverişinin sağlanması amacıyla İDB’nin izleme, raporlama ve doğrulama sistemi ile entegrasyonun sağlanması görevi de EPİAŞ’ın sorumluluğunda. ETS piyasasının işletimine ilişkin her türlü mevzuat önerilerinin hazırlanması ve Kuruma sunulması ile ETS piyasasının işletimine ilişkin her türlü prosedür ve yöntemin hazırlanması ve yayımlanmasından da EPİAŞ sorumlu.
EMİSYON TİCARETİ VERİLERİ
Emisyon Ticaret Sistemine ilişkin veri yayımlama ve raporlama görevi de piyasa işletmecisi EPİAŞ’a ait. Bu kapsamda EPİAŞ, ETS piyasasına ilişkin olarak İDB ve Kurum tarafından talep edilecek bilgi ve belgelerin verilmesi, raporların hazırlanması ve yayımlanmasından da sorumlu olacak. Bunlar, ETS piyasasına ilişkin bilgilerin ve bu piyasalarda oluşan fiyatların duyurulması; gerçekleşen işlemlere ilişkin istatistiklerin düzenlenmesi ve yayımlanması olarak sıralanıyor. Bu arada İDB ve EPDK, İKS’ye yönelik her türlü erişim hakkına sahip olacak.
TİCARİ SIRLARIN KORUNMASI
EPİAŞ, kendisine gönderilen katılımcı bazındaki ticari işlemler ve teminat kullanımı gibi ticari sır niteliğindeki bilgi ve verileri kanunen yetkili kılınan merciler dışındaki üçüncü kişilerle paylaşamayacak. Bu bilgiler veri tutarlılığının kontrolü amacı ile kullanılacak.
ETS Piyasasına ilişkin İKS’deki ihraç, kayıt, transfer ve itfa işlemleri hafta sonu, resmî tatil günleri ve yarım gün resmî tatil olan iş günlerinde gerçekleştirilemeyecek. Söz konusu işlemler, tam iş günlerinde 10:00-17:00 saatleri arasında gerçekleştirilecek.
İKS’DE HESAP AÇTIRMA MECBURİYETİ
ETS kapsamındaki işletmeler İKS’de hesap açtırmak zorunda. Hesaplar işletme adına açılacak ve her bir işletme, işletmeye bağlı tesis veya tesisler adına işlem gerçekleştirecek. İşletmeye ilişkin bilgiler İDB’nin izleme, raporlama ve doğrulama sisteminden ETSPYS’ye aktarılacak.
İKS’de hesap açılabilmesi için; merkezi uzlaştırma kuruluşu katılımcı anlaşması imzalanması, EPİAŞ’a ETSPYS üzerinden başvuruda bulunulması, İKS katılım anlaşması imzalanması zorunlu tutuldu.
ÜCRETSİZ TAHSİSAT İKİNCİL PİYASADA SATILABİLECEK
ETS piyasalarında işlem yapmak isteyen aktörler, birincil piyasaya, spot tahsisat piyasasına ayrı ayrı kayıt yaptırmak durumunda. Her iki piyasaya kaydın ön şartı İKS’de hesap açtırılması. Spot tahsisat piyasasına katılmak için kayıt başvurusu ETSPYS üzerinden gerçekleştirilecek. ETS’ye ilişkin mevzuat hükümleri doğrultusunda, İDB’ye başvuru ve onay süreçlerinin tamamlanmasının ardından ücretsiz olarak dağıtılmasına karar verilen tahsisatlar İKS üzerinden piyasa katılımcılarının ilgili tesislerine ait hesaplarına aktarılacak. Ücretsiz tahsisatlar bir piyasa katılımcısının kendi tesisleri arasında transfer işlemine, tahsisat ikili anlaşmaları ve ikincil piyasalar aracılığıyla satışa konu edilebilecek.
FİYAT TEKLİFİNDE 0.5 TL VE KATLARI
İhraç edilen tahsisatlar yıllık olarak belirlenen miktarda ihale yöntemiyle birincil piyasada satışa sunulacak. İhalelerde asgari teklif büyüklüğü 1 lot, her 1 lot’luk alış teklifinin değeri 100 tahsisat olcak. 1 tahsisat 1 ton karbondioksit eşdeğeri sera gazı emisyon değerine karşılık gelecek. Tekliflerde fiyatlar için TL/tCO2e cinsinden 50 kuruş ve katları, miktarlar için lot karşılığı tahsisat adedi kullanılacak.
YETERLİ TEKLİF YOKSA İHALE İPTAL
İhalelere erişim tüm taraflara eşit şekilde sağlanacak. Tahsisatlar, tek satıcı modeli uygulanarak ihale yöntemi ile piyasa katılımcılarının erişimine sunulacak. İhaleye sunulan teklif miktarının, ihaleye sunulan toplam tahsisat miktarından az olması durumunda ihale iptal edilecek. İptal edilen ihale/ihalelere konu tahsisat miktarı, ihale takvimine göre ilgili yıl içerisinde kalan ihale sayısına eşit oranda bölünerek dağıtılacak. Yılın son ihalesi de iptal edilirse 15 iş günü içerisinde ihale tekrarlanacak. İhale en fazla iki kez tekrarlanır. İki defa yenileme için süre kalmazsa veya ikinci tekrardan sonra da ihale iptal edilirse ihaleye konu tahsisat miktarı bir sonraki takvim yılında ihale edilecek.
İHALE EN AZ 10 GÜN ÖNCE DUYURULACAK
Gerçekleştirilecek ihaleler sonucunda oluşan Tahsisat Referans Fiyatı (TRF) ilan EPİAŞ tarafından ilan edilecek. İhale gelirleri merkezi uzlaştırma kuruluşu aracılığıyla ilgili hesaplara gönderilecek. Tahsisatlar İKS’de eşleşen teklif sahiplerinin hesaplarına aktarılacak.
ETS birincil piyasa ihalelerine ilişkin miktar, seans başlangıç ve bitiş saatleri ve gerekli diğer hususlar, ihale tarihinden en az 10 iş günü önce EPİAŞ tarafından ilan edilecek. İhale süresi, bir seans gününde en az iki saat olarak belirlenecek. Katılımcılar ihalelerde fiyat ve miktar bilgilerinden oluşan standart tekliflerin yanında yalnızca alış yönlü teklif de sunabilecek. Teklifler tamamen veya kısmen eşleşebilecek.
MİLİSANİYE BAZINDA KAYIT TUTULACAK
Katılımcıların teklifleri ile ilişkili olarak EPİAŞ tarafından teminat alınacak. Katılımcılar, mevcut teminat tutarları kadar teklif sunulabilecek. Piyasa katılımcıları tekliflerini aynı seans içinde teklif sunan diğer piyasa katılımcılarının tekliflerini görmeden, teklif bildirim süresi içinde ETSPYS aracılığıyla EPİAŞ’a bildirecek. Tekliflerin ETSPYS’ye kaydının tamamlanması asgari olarak teklife bir kayıt numarası verilmesi ve teklifin ETSPYS’ye giriş zamanının saat, dakika, saniye ve milisaniye olarak kaydedilmesi suretiyle gerçekleştirilecek. Piyasa katılımcıları tahsisat miktarı ve fiyat bilgisi girmek suretiyle tekliflerini seans süresi içerisinde sunabilecek, değiştirebilecek, pasife alabilecek veya iptal edebilecek. Sunulan teklifler, yeni bir teklifle değiştirilmediği, iptal edilmediği veya pasife alınmadığı takdirde ilgili seans boyunca aktif olacak.
İŞLEM ÖNCELİĞİ, ERKEN TEKLİFİN
ETS piyasalarına ilişkin ihalelerde teklifler en yüksek fiyattan en düşük fiyata doğru sıralanacak. Aynı fiyat için sunulan tekliflerde teklif zamanı baz alınacak, önce girilen teklifler sıralamada yukarıda yer alacak. Teklifin değiştirilmesi veya pasif tekliflerin aktife alınması halinde değişikliğin yapıldığı zaman dikkate alınacak.
İŞLEM EŞLEŞMELERİ REFERANS FİYATTAN
Satışa sunulan tahsisat miktarları ile alış teklifleri eşleştirilecek. Satışa sunulan tahsisat miktarının tamamen veya kısmen eşleştiği en son alış teklifi fiyatı, TRF olarak belirlenecek. İlgili seanstaki tüm katılımcılar için eşleşme fiyatı TRF olacak. Piyasa katılımcısı tarafından ödenecek tutar, eşleşen her bir teklif için sunulan fiyat teklifinden bağımsız olarak her bir tahsisat için TRF üzerinden hesaplanacak. İhaleye sunulan tahsisatlar, ihale sonuçlarına göre tahsisatların piyasa katılımcılarının İKS’de bulunan hesabına transfer edilmesine kadar EPİAŞ’ın İKS’deki hesabında bloke edilecek.
EK REZERVLERİN KULLANIMI
Emisyon Ticaret Sistemi kapsamındaki yükümlülüklerin yerine getirilmesi amacıyla özel koşulları sağlayan işletmeler için İşlem Kayıt Sisteminde ihraç edilerek birincil piyasaya sunulacak tahsisat miktarını ifade eden Ek rezervler de ETS piyasasında ihaleye konu edilebilecek. Ek rezerv, sadece teslim yükümlülüğünün yerine getirilebilmesi amacıyla, talep eden tesisler tarafından her bir tesisin tahsisat açığı miktarlarının toplamı ile sınırlı olmak üzere, KPK kararı ile kullanılabilecek. KPK kararları doğrultusunda İDB tarafından ek rezerv kullanımına ilişkin en az 7 iş günü öncesinden yapılan bildirim kapsamında Piyasa İşletmecisi tarafından birincil piyasada ek rezerv ihalesi düzenlenebilecek. Belirlenen ihale tarihleri Piyasa İşletmecisi tarafından ETSPYS aracılığıyla piyasa katılımcılarına duyurulacak.
ASGARİ TEKLİF FİYAT LİMİTİ
Ek rezerv ihalesinde asgari teklif fiyat limiti uygulanacak. Söz konusu limit; Kasım ayının son iş günü itibarıyla hesaplanan son 3 aya ait birincil piyasa ağırlıklı ortalama tahsisat fiyatı ile son 3 aya ait spot tahsisat piyasası seanslarındaki ağırlıklı ortalama tahsisat fiyatının yüksek olanının yüzde 50 fazlasına denk gelecek şekilde belirlenecek. Ek rezerv kapsamında uygulanacak azami tahsisat fiyatı ise Çevre Bakanlığı İklim Değişikliği Başkanlığı’nın görüşü alınarak EPDK tarafından belirlenecek. Ek rezerv ihalesi sonucunda oluşan fiyat Piyasa İşletmecisi tarafından ilan edilecek. Kasım ayının son iş günü itibarıyla hesaplanan asgari ek rezerv teklif fiyat limiti ile ek rezerv kapsamında uygulanacak azami tahsisat fiyatı EPİAŞ internet sayfasında yayımlanacak.
TAMAMLAYIACI TAHSİSAT FİYATI
Piyasa katılımcılarının taleplerine istinaden, teslim etmeleri gereken tahsisatlar özelinde ilave olarak birincil piyasada tamamlayıcı tahsisat fiyatı uygulanabilecek. Bu amaçla İDB tarafından belirlenen ihalelerde EPİAŞ tarafından Tamamlayıcı Tahsisat Fiyatı Mekanizması işletilecek. Bu ihaleler en az 7 iş günü öncesinden İDB tarafından belirlenecek ve EPİAŞ tarafından ETSPYS aracılığıyla piyasa katılımcılarına duyurulacak. Eşleşme fiyatının her bir piyasa katılımcısı için sunmuş olduğu alış yönlü teklif fiyatı olacağı bu ihalelerde referans fiyat (TRF) hesaplanmayacak.
Enerji Günlüğü - ANKARA
