COP, Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi’ne taraf ülkelerin her yıl bir araya geldiği Taraflar Konferansı’dır. Bu zirveler, küresel iklim politikasının ana karar masasıdır. Emisyon azaltım hedefleri, iklim finansmanı ve iklim değişikliğinin etkilerine uyum burada müzakere edilir. 

Konferansın 31’incisi, Türkiye’nin ev sahipliğinde 9-20 Kasım 2026 tarihlerinde #Antalya’da yapılıyor. Türkiye bu ev sahipliğini, aynı yarışta yer alan Avustralya ile varılan bir uzlaşmanın ardından üstlendi. 11–12 Kasım’daki Liderler Zirvesi ve ana etkinlikler, #Aksu ilçesindeki #Expo2016 alanında gerçekleşiyor. 

Zirvenin en önemli başlıklarından biri uyum, yani toplumların ve altyapının sel, kuraklık ve aşırı sıcak gibi etkilere hazırlanması. Uyumun ilk adımı da riski doğru ölçmektir. Biz bu soruyu zirvenin kendi alanına sorduk: COP31 alanı taşkın riskine ne kadar yakın?

BİRİNCİ HARİTA: GÜVENLİ BİR MESAFE

İlk olarak TATUS taşkın yayılım katmanına baktık. Bu haritaya göre COP31 alanı taşkın alanının dışında kalıyor. En yakın taşkın alanı, parkın güney sınırından yaklaşık 1,25 km güneyde, Aksu Çayı’nın alt kesiminde başlıyor.

Harita 1. TATUS taşkın yayılımı (kırmızı) ve COP31 alanı (beyaz çizgi). Sarı oklar en kısa mesafeleri, mor nokta ilk incelenen koordinatı gösteriyor. Görüntü: Esri World Imagery.

İKİNCİ HARİTA: TAŞKIN OVASININ ORTASINDA

Aynı soruyu Avrupa Birliği’nin Copernicus programı kapsamındaki Avrupa Taşkın Farkındalık Sistemi’nin (EFAS) resmi taşkın tehlike haritalarına sorduğumuzda tablo tamamen değişti. Avrupa Komisyonu Ortak Araştırma Merkezi’nin (JRC) hazırladığı, Türkiye’yi de kapsayan bu haritalar 100 metre çözünürlükte ve 10, 50, 100 ve 500 yılda bir beklenen taşkınlar için hazırlanmış.

Yaklaşık 101 hektarlık fuar alanının üçte ikisi, 10 yılda bir beklenen en sık senaryoda bile taşkın yayılımının içinde kalıyor. Alanın yalnızca doğusu, çevresi suyla kaplı kuru bir ada gibi görünüyor. Ovaya iki yandan su geliyor: Doğuda Aksu Çayı, batıda ise dere ve sulama kanalı hattı.

Harita 2. EFAS nehir taşkın tehlike haritası ve COP31 alanı (beyaz çizgi). Görüntü: Esri World Imagery; taşkın verisi: JRC/Copernicus EFAS.

Senaryolara göre fuar alanındaki durum şöyle:

Taşkın alanının büyüklüğü senaryolar arasında neredeyse değişmiyor; değişen, suyun derinliği. Bu da EFAS’ın gözünde alanın küçük bir taşkında bile suya açık olduğu anlamına geliyor.

ALAN AYNI, GÖRÜNÜM NEDEN BU KADAR FARKLI?

İki harita da aynı ovayı gösteriyor ama farklı varsayımlarla ve farklı verilerle hazırlanmış. Farkın arkasında dört neden var:

Setler hesaba katılmıyor: JRC, EFAS haritalarının yerel taşkın korumalarını, özellikle setleri dikkate almadığını açıkça belirtiyor. Oysa Aksu Çayı bu kesimde set içinde akıyor. EFAS haritası bu yüzden setlerin aşıldığı ya da yıkıldığı durumu anlatıyor.

Arazi verisi eski: EFAS’ın yükseklik altlığı büyük ölçüde 2000’lerin başındaki uydu ölçümlerine (SRTM) dayanıyor. 2016’da açılan Expo alanında yapılan dolgu ve düzenlemeler bu modelde yer almıyor.

Çözünürlük kaba: 100 metrelik bir hücre ya tamamen ıslak ya tamamen kuru sayılıyor. Yolları, kanalları ve yükseltilmiş platformları ayırt etmek mümkün olmuyor.

Ova dümdüz: Fuar alanı da, iki haritadaki taşkın alanları da deniz seviyesinden 8-12 metre yükseklikte. Alanı ovadan ayıran doğal bir yükselti yok. Bu yüzden küçük varsayım farkları haritada büyük sonuç farklarına dönüşüyor.

Ortak nokta ise açık: İki harita da Aksu ovasının taşkına açık bir alan olduğunu söylüyor. Fark, fuar alanının bu ovadan ne kadar ayrıştığına dair yorumda.

İKİ HARİTA, İKİ FARKLI SORU SETİ

İki haritayı "doğru" ve "yanlış" diye ayırmak mümkün değil; ikisi farklı sorulara cevap veriyor. Biri bugünkü koşullarda taşkının nereye kadar uzanacağını, diğeri koruma yapıları devre dışı kalırsa suyun nereye gidebileceğini gösteriyor. Bir karar verici için ikisi de değerli, yeter ki hangisinin neyi anlattığı bilinsin.

Bu yazının ana fikri de burada: Bir alanın riskli olup olmadığı sorusunun cevabı, kullandığınız verinin çözünürlüğüne, güncelliğine ve varsayımlarına bağlı. Yanlış veri iki tür hataya yol açar. Ya gerçek bir risk gözden kaçar, ya da gereksiz bir yatırım ve maliyet ortaya çıkar.

Bu, enerji sektörü için soyut bir tartışma değil. Güneş ve rüzgâr santralleri, trafo merkezleri, iletim hatları ve depolama tesisleri çoğu zaman tam da bu tür düz ovalarda ve nehir kenarlarında kuruluyor. Yer seçimi, sigorta primleri, finansmana erişim ve iklim riski raporlaması bu haritalara dayanıyor. Aynı parsel bir veri setinde güvenli, diğerinde riskli görünebiliyor.

Bu yüzden şu adımları öneriyoruz:

Tek bir haritaya güvenmemek; en az iki bağımsız veri setini karşılaştırmak:

Kıta ölçeğindeki taramaları, setleri ve güncel arazi yüksekliğini (örneğin LiDAR ölçümleri) içeren yerel modellerle doğrulamak.

Raporlarda verinin varsayımlarını açıkça yazmak: Setler dahil mi, yükseklik verisi hangi yıla ait, hangi tekrarlama periyodu kullanıldı?

Kamu haritalarına erişilebilmesi: Kamu kurumlarının ürettiği taşkın haritalarını açık ve karşılaştırılabilir biçimde erişime sunmak.

Zirve haftası için kısa not

Bu analiz uzun vadeli bir tehlike değerlendirmesi; zirve haftası için alarm anlamına gelmiyor. 9-13 Kasım hava tahminleri Antalya’da kuru ve ılık bir hafta gösteriyor ve taşkına yol açacak bir yağış beklenmiyor. Yine de 26-29 Ekim’de bölgeyi etkileyen sağanaklar, koşulların ne kadar hızlı değişebileceğini hatırlatıyor.

Sonuç

COP31’de konuşulacak uyum politikaları ölçmekle başlıyor. Zirvenin kendi alanı bile, kullanılan veriye göre ya "güvenli mesafede" ya da "taşkın ovasının ortasında" görünebiliyor. İklim riskini yönetmek isteyen herkes için ilk soru şu olmalı: Bu kararı hangi veriye, hangi varsayımlarla dayandırıyoruz?

KAYNAKLAR:

Dottori ve ark. (2022), Avrupa ve Akdeniz havzası için nehir taşkın tehlike haritaları, ESSD

JRC açık veri: Avrupa taşkın tehlike haritaları

Euronews: COP31’in dönem başkanı ve ev sahibi Türkiye olacak

DHA: COP31’e 85 lider katılacak

Esri World Imagery